<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="ZW03n0029"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 29 金刚般若经疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献数位版, No. 29 金刚般若经疏</title> <author>华方田整理</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">3</idno>.<idno type="no">29</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2023-05-26 18:07:29 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚般若经疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">方廣锠大德提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2009-03-17T12:20:20"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0259a" n="0259a"/> <lb ed="ZW" n="0259a01"/> <lb ed="ZW" n="0259a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">题解</cb:mulu><head>金刚般若经疏</head> <lb ed="ZW" n="0259a03"/><byline cb:type="other">整理者 华方田</byline> <lb ed="ZW" n="0259a04"/> <lb ed="ZW" n="0259a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW03p0259a0501">〔题解〕</p> <lb ed="ZW" n="0259a06"/><p xml:id="pZW03p0259a0601">《金刚般若经疏》，又名《金刚经疏》、《金刚般若波罗蜜经疏》， <lb ed="ZW" n="0259a07"/><persName>佛</persName>教经典註疏，作者不详。二卷或三卷。</p> <lb ed="ZW" n="0259a08"/><p xml:id="pZW03p0259a0801">本文献由五号组成:(一)、斯6378号，首尾皆残，存601行。 <lb ed="ZW" n="0259a09"/>(二)、斯6021号，首尾皆残，存45行。(三)、北京图书馆藏北 <lb ed="ZW" n="0259a10"/>4443（始37）号，首尾皆残，存105行。(四)、北京图书馆藏北4444 <lb ed="ZW" n="0259a11"/>（闰28）号，首残尾全，存439行，有尾题曰“金刚般若疏卷下”。此 <lb ed="ZW" n="0259a12"/>号实由两段拼接而成，前段59行，整理本称之为北4444（闰28）号 <lb ed="ZW" n="0259a13"/>上；後段380行，整理本称之为北4444（闰28）号下。(五)、北4445 <lb ed="ZW" n="0259a14"/>（闰21）号，首尾皆残，存184行。本文献所疏释的是元魏菩提流 <lb ed="ZW" n="0259a15"/>支译《金刚经》，此五号体例相同，字体相同，内容前後相属，原本 <lb ed="ZW" n="0259a16"/>当属同一文献。从内容上看，本文献可能为两卷，前两号应属上 <lb ed="ZW" n="0259a17"/>卷，後三号当属下卷。但因後人误将原本互不连接的两段缀成北 <lb ed="ZW" n="0259a18"/>4444（闰28）号，所以产生了次序上的混乱。正确的次序应为：斯 <lb ed="ZW" n="0259a19"/>6378号（所疏相当于罗什译本第一分至第六分）＋斯6021号（所 <lb ed="ZW" n="0259a20"/>疏相当于罗什译本第十一分至第十三分）＋北京图书馆藏北4443 <lb ed="ZW" n="0259a21"/>（始37）号（所疏相当于罗什译本第十四分至第十五分末）＋北京 <lb ed="ZW" n="0259a22"/>图书馆藏北4444（闰28）号上（所疏相当于罗什译本第十六分至第 <lb ed="ZW" n="0259a23"/>十七分初）＋北4445（闰21）号（所疏相当于罗什译本第十七分至 <lb ed="ZW" n="0259a24"/>第十九分）＋北4444（闰28）号下（所疏相当于罗什译本第二十分 <lb ed="ZW" n="0259a25"/>至第三十二分）。</p> <lb ed="ZW" n="0259a26"/><p xml:id="pZW03p0259a2601">现存《金刚经疏》大多疏释罗什本，此文疏释<name role="" type="person">菩提流支</name>本，较 <lb ed="ZW" n="0259a27"/>为罕见。文中大量引用无著的《金刚般若论》、<name role="" type="person">世亲</name>的《金刚般若 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0260a" n="0260a"/> <lb ed="ZW" n="0260a01"/>波罗蜜经》、《十地论》、《<persName>佛</persName>地论》、《大智度论》、《俱舍论》、《大品 <lb ed="ZW" n="0260a02"/>般若经》、《大集月藏经》、《<name role="" type="person">文殊师利</name>所说般若波罗蜜经》、《涅槃 <lb ed="ZW" n="0260a03"/>经》、《法显传》等经论，有很高的研究價値。本文献层次淸楚，逻 <lb ed="ZW" n="0260a04"/>辑严紧，资料豐富，立義精当，对《金刚经》这一著名<persName>佛</persName>典提出了许 <lb ed="ZW" n="0260a05"/>多很有意義的、独特的阐释，为《金刚经》研究提供了宝贵的资料。</p> <lb ed="ZW" n="0260a06"/><p xml:id="pZW03p0260a0601">整理本的底、挍本情况如下：</p> <lb ed="ZW" n="0260a07"/><p xml:id="pZW03p0260a0701">底本：斯6378号＋斯6021号＋北4443（始37）号＋北4444 <lb ed="ZW" n="0260a08"/>（闰28）号上＋北4445（闰21）号＋北4444（闰28）号下。</p> <lb ed="ZW" n="0260a09"/><p xml:id="pZW03p0260a0901">无挍本。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a10"/> <lb ed="ZW" n="0260a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">录文</cb:mulu><head>〔录文〕</head> <lb ed="ZW" n="0260a12"/> <lb ed="ZW" n="0260a13"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>金刚般若经疏</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="ZW" n="0260a14"/> <lb ed="ZW" n="0260a15"/><p xml:id="pZW03p0260a1501">（首残）</p> <lb ed="ZW" n="0260a16"/><p xml:id="pZW03p0260a1601">□…□复诸说不同，莫过三分。今即依此三分，开文 <lb ed="ZW" n="0260a17"/>不□…□。一明序分，即兴致之由。二辨正宗，即合成之 <lb ed="ZW" n="0260a18"/>益。三显流通，即泽霑遐代。依《<persName>佛</persName>地论》说，此三名复不 <lb ed="ZW" n="0260a19"/>同。一教起因缘分，二圣教所说分，三依教奉行分。教起 <lb ed="ZW" n="0260a20"/>因缘者，即是教起之因，所缘即是“如是”等六；第二所说 <lb ed="ZW" n="0260a21"/>分者，显所说法门品类差别；依教奉行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260001" n="0260001"/>者，谓时人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260002" n="0260002"/>闻 <lb ed="ZW" n="0260a22"/><persName>佛</persName>圣教，奉而行之。此虽名字不同，与前□…□一者，通 <lb ed="ZW" n="0260a23"/>序，即诸经皆有，故名为通。二者，别序，□…□此之二 <lb ed="ZW" n="0260a24"/>种，即古旧相传，名证信序、发起序耳。通□…□起。通 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0261a" n="0261a"/> <lb ed="ZW" n="0261a01"/>序有二：一制立因缘，二别解释。制立因缘者，□…□缘 <lb ed="ZW" n="0261a02"/>起如何？解云：依《智度论》阿难请<persName>佛</persName><persName>如来</persName>教置此之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261001" n="0261001"/>经 <lb ed="ZW" n="0261a03"/>教<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261002" n="0261002"/>，□如彼说。二别解者，一列其名，二依名释。列名 <lb ed="ZW" n="0261a04"/>者，于中六句：一信成，二闻成，三时门，四主成，五处成， <lb ed="ZW" n="0261a05"/>六众成。今言“如是”者，此信成也。此有二种：一是能 <lb ed="ZW" n="0261a06"/>信，即阿难心；二者所信，即此经法。信以决定为義，此有 <lb ed="ZW" n="0261a07"/>二种：一体，二相。体即是心，相即是口。由心信故，即口 <lb ed="ZW" n="0261a08"/>称“如是”。但信为道元，智为道本，进、念、定三，网罗终 <lb ed="ZW" n="0261a09"/>始。五根既具，堪受堪传。信既在初，故云“如是”。如则 <lb ed="ZW" n="0261a10"/>指法，是为定辞。如<persName>佛</persName>所说一切皆是，故曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261003" n="0261003"/>如是。《华 <lb ed="ZW" n="0261a11"/>严》、《大论》幷同此说。依《<persName>佛</persName>地论》，義有四门。论云： <lb ed="ZW" n="0261a12"/>“如是我闻者，谓显己闻传<persName>佛</persName>教者。言如是事，我昔曾闻。 <lb ed="ZW" n="0261a13"/>依四義转，转犹起也。一依譬喩，二依教诲，三依问答，四 <lb ed="ZW" n="0261a14"/>依许可。依譬喩者，如有说言，如是富贵，如毘沙门。依 <lb ed="ZW" n="0261a15"/>教诲者，如有说言，汝当如是读诵经论。依问答者，如是 <lb ed="ZW" n="0261a16"/>我闻，如是宣说。依许可者，如有说言，我当为汝如是而 <lb ed="ZW" n="0261a17"/>思、如是而作、如是而说，或信可言是事如是。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261004" n="0261004"/>依真□ <lb ed="ZW" n="0261a18"/>…□疏释如是者，此有六门：一依譬喩，二依教化，三依修 <lb ed="ZW" n="0261a19"/>行，四依决定，五<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261005" n="0261005"/>依不异，六依如实。初譬喩如是者， <lb ed="ZW" n="0261a20"/>如言此人大富，如<name role="" type="person">毘沙门天王</name>；又复，如言此人大智，犹如 <lb ed="ZW" n="0261a21"/>大海，大海譬般若慈悲。慈悲故不捨有，般若故不住灭。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0262a" n="0262a"/> <lb ed="ZW" n="0262a01"/>第二教化如是者，此有五种：一父母，二师僧，三国主，四 <lb ed="ZW" n="0262a02"/>阎罗王，五<persName>世尊</persName>。如好儿，父母教敕，即能随从。若恶子 <lb ed="ZW" n="0262a03"/>者，父母慈悲，令师教诲；若师教不从，国法治之；又为恶 <lb ed="ZW" n="0262a04"/>不改，命终之後，阎罗王治。发大心者，<persName>如来</persName>教之。前四 <lb ed="ZW" n="0262a05"/>教者，不名教化，以不定故；最後一，方是教化，有深益故。 <lb ed="ZW" n="0262a06"/>如言应作，如是莫作，依师教行，不减不长，名教化如是。 <lb ed="ZW" n="0262a07"/>此之二门，同《<persName>佛</persName>地论》。第三修行如是者，此有四种：一 <lb ed="ZW" n="0262a08"/>者智慧，二者功德，三者真实，四者正信。智慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262001" n="0262001"/>者，有 <lb ed="ZW" n="0262a09"/>二：一是无我，二无我所。前则人空，後则法空。达人空 <lb ed="ZW" n="0262a10"/>故，不见能修；得法空故，不见所修。故下经云：“如是灭 <lb ed="ZW" n="0262a11"/>度无量众生，实无众生得灭度者”，是名智慧修行。功德 <lb ed="ZW" n="0262a12"/>者，是五波罗蜜多，三轮淸净故。故下经云：“应如是布 <lb ed="ZW" n="0262a13"/>施，不住于相想”，是名功德修行。真实者，修行有三：一 <lb ed="ZW" n="0262a14"/>者外凡夫，二者二乘，三者菩萨。外道修行，是世间法，虚 <lb ed="ZW" n="0262a15"/>妄顚倒，谬执有我，不名真实；二乘之人，虽是<persName>佛</persName>法，心迷 <lb ed="ZW" n="0262a16"/>著相，无有慈悲，虽得人空，不达法空，执无我相，非实境 <lb ed="ZW" n="0262a17"/>故，亦不真实；菩萨修者，方名真实，善得二空，无偏执故。 <lb ed="ZW" n="0262a18"/>故下经云：“如是诸相非相，则见<persName>如来</persName>”，是名真实修行。 <lb ed="ZW" n="0262a19"/>正信者，凡信有三：一邪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262002" n="0262002"/>信，二正信不依理，三正依理 <lb ed="ZW" n="0262a20"/>信。初即外道僻执，修行空无所得，不名为信；次即二乘 <lb ed="ZW" n="0262a21"/>修得少分，亦不究竟，故非正信；後即菩萨修无上菩提，不 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0263a" n="0263a"/> <lb ed="ZW" n="0263a01"/>同前二，所得功德，诸<persName>佛</persName>证知，方名正信。故下经言：“闻 <lb ed="ZW" n="0263a02"/>是修多罗，乃至一念能生净信，<persName>如来</persName>悉知”等，是名正信修 <lb ed="ZW" n="0263a03"/>行。第四决定如是者，此有三种：一闻，二理，三人。决定 <lb ed="ZW" n="0263a04"/>闻者，阿难亲从<persName>佛</persName>闻，不增不减，非是传闻，如所闻说，名 <lb ed="ZW" n="0263a05"/>决定闻。决定理者，即二空理，亦名法界，亦称真如。離 <lb ed="ZW" n="0263a06"/>此之外，更无别理。通达此理，决是圣人，是决定理。决 <lb ed="ZW" n="0263a07"/>定人者，即是<persName>世尊</persName>，尊者阿难亲从<persName>佛</persName>闻，还自说非从馀闻， <lb ed="ZW" n="0263a08"/>是名决定人。第五不异如是者，此有三种：谓名、句、味。 <lb ed="ZW" n="0263a09"/>名不异故，能生闻慧；句不异故，能生思慧；味不异故，能 <lb ed="ZW" n="0263a10"/>生修慧。又名不异，故初善；句不异，故中善；味不异，故 <lb ed="ZW" n="0263a11"/>後善。又初善者，即道前如如；中善者，即十地行；後善 <lb ed="ZW" n="0263a12"/>者，即<persName>佛</persName>果德。今以难说法利益如<persName>佛</persName>，故名不异。第六如 <lb ed="ZW" n="0263a13"/>实如是者，一为断疑，二令生信。断疑者，阿难比丘<persName>佛</persName>灭 <lb ed="ZW" n="0263a14"/>度後，结集法时，身登高座<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263001" n="0263001"/>，有三十二相、八十种好，是 <lb ed="ZW" n="0263a15"/><persName>佛</persName><persName>世尊</persName>住持之力，加被阿难，身相如<persName>佛</persName>。当时徒众遂有三 <lb ed="ZW" n="0263a16"/>疑：一疑<persName>世尊</persName>已入涅槃，恐是大悲还从灭起。二疑尊者是 <lb ed="ZW" n="0263a17"/><persName>佛</persName>堂弟，将非绍继身成<persName>佛</persName>耶？三疑他<persName>佛</persName>来此土耶？为拂 <lb ed="ZW" n="0263a18"/>此疑，故说六句。云如是法我从<persName>佛</persName>闻令生信者，《智度论》 <lb ed="ZW" n="0263a19"/>云：“说时方人，欲令众生生信心故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263002" n="0263002"/></p> <lb ed="ZW" n="0263a20"/><p xml:id="pZW03p0263a2001">经曰“我闻”者，此第二，闻成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263003" n="0263003"/>也。依《大智度论》， <lb ed="ZW" n="0263a21"/>“问曰：若<persName>佛</persName>法中言一切法空，一切无有吾我，云何<persName>佛</persName>经初 <lb ed="ZW" n="0263a22"/>云如是我闻？答：<persName>佛</persName>弟子虽知无我，随俗法说我，非实我 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0264a" n="0264a"/> <lb ed="ZW" n="0264a01"/>也。世界法中说，非第一義。复次，世界说言有三根本： <lb ed="ZW" n="0264a02"/>一邪、二慢、三名字。是中二不净、一净。一切凡夫三种 <lb ed="ZW" n="0264a03"/>语；见道学人二种语，除见；圣人一种语，除见、慢。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264001" n="0264001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0264001" n="0264001"/>闻 <lb ed="ZW" n="0264a04"/>者，《阿毘昙》用耳根闻，《成实论》说用耳识闻，依大乘宗 <lb ed="ZW" n="0264a05"/>和合故闻。《智度论》说：“问曰：闻者为用耳根闻？为用 <lb ed="ZW" n="0264a06"/>耳识闻？为意识闻？若耳根闻，无识空根何故不闻？若 <lb ed="ZW" n="0264a07"/>耳识闻，识一念不能分别，亦不应闻。若意识闻，聋人亦 <lb ed="ZW" n="0264a08"/>应闻，以意识不壞故。答曰：闻是因缘闻，耳根不壞，声至 <lb ed="ZW" n="0264a09"/>可闻处，作意欲闻，情尘意和合因缘闻，故曰闻。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264002" n="0264002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0264002" n="0264002"/>又复 <lb ed="ZW" n="0264a10"/>我者，依《<persName>佛</persName>地论》说：“我谓诸蕴世欲假者，闻谓耳根发识 <lb ed="ZW" n="0264a11"/>听受，废别就总，故说我闻。有義<persName>如来</persName>慈悲本愿增上缘 <lb ed="ZW" n="0264a12"/>力，闻者识上文義相生，此文義相，虽亲依自善根力起，而 <lb ed="ZW" n="0264a13"/>就强缘，名为<persName>佛</persName>说。由耳根力，自心变现，故名我闻。有 <lb ed="ZW" n="0264a14"/>義闻者，善根本愿增上缘力，<persName>如来</persName>识上文義相生，此文義 <lb ed="ZW" n="0264a15"/>相，是<persName>佛</persName>利他善根所起，名为<persName>佛</persName>说。闻者识心虽不取得， <lb ed="ZW" n="0264a16"/>然似彼相分明显现，故名我闻。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264003" n="0264003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0264003" n="0264003"/>也。夫闻有三：一倒， <lb ed="ZW" n="0264a17"/>二乱，三正。倒复有三：一能说者倒，二所说法倒，三能听 <lb ed="ZW" n="0264a18"/>者倒。能说者倒者，如頞婆婆薮仙人云，杀生祠天，得生 <lb ed="ZW" n="0264a19"/>天上，得寿命长，此是倒见，故能说者倒。所说倒者，无次 <lb ed="ZW" n="0264a20"/>第，违法相，执一切世间有常、乐、我、净，著断、常见等。 <lb ed="ZW" n="0264a21"/>如婆薮仙人于波斯国，初说善法竟，欲还本国。波斯国人 <lb ed="ZW" n="0264a22"/>惜不许去，遂打脚折。仙人云：我更说最上好法，遂倒说 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0265a" n="0265a"/> <lb ed="ZW" n="0265a01"/>十恶，云是善法。国人受行，于今不改。此为倒说。能听 <lb ed="ZW" n="0265a02"/>者倒者，有二：一、凡夫，二、二乘。凡夫闻<persName>佛</persName>说偈：“杀父 <lb ed="ZW" n="0265a03"/>及害母，王二婆罗门，国界幷人民，是名淸净行。”此偈是 <lb ed="ZW" n="0265a04"/>喩，谓煞痴爱心王国耳。五阴界数法人民，如此名行，而 <lb ed="ZW" n="0265a05"/>凡夫不解，谓父母，此名倒闻。二乘倒闻者，如<persName>佛</persName>说一切 <lb ed="ZW" n="0265a06"/>法本性淸净，不生不灭，常住无变，二乘闻已，心生恐怖， <lb ed="ZW" n="0265a07"/>不受此法，作三种观相而求三脱，此为倒闻，以不依真如 <lb ed="ZW" n="0265a08"/>道理故。第二散乱闻者，有二：一不敬师，二不信法。不 <lb ed="ZW" n="0265a09"/>敬师故心憍慢，不信法故不摄。耳听虽听，心缘别境，犹 <lb ed="ZW" n="0265a10"/>如覆器，泻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265001" n="0265001"/>水不入，故名散乱闻。第三正闻者，如尊阿 <lb ed="ZW" n="0265a11"/>难敬信<persName>佛</persName>法，一心正受。如甁泻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265002" n="0265002"/>水，置之一器，不倒不 <lb ed="ZW" n="0265a12"/>乱。心缘正法，常无厌足，如贫念宝，如病思药，不增不 <lb ed="ZW" n="0265a13"/>减，義味真正，无诸疑滞，是名正闻。谓阿难比丘亲承音 <lb ed="ZW" n="0265a14"/>旨，随世流佈，故曰我闻。</p> <lb ed="ZW" n="0265a15"/><p xml:id="pZW03p0265a1501">经曰：“一时”者，第三，时成也。谓俱合时。俱合时 <lb ed="ZW" n="0265a16"/>者，有三：一法王在坐，二正说此经，三亲承音旨。三義不 <lb ed="ZW" n="0265a17"/>阙，名俱合时。《<persName>佛</persName>地论》说：“一时者，谓说听时，此就刹 <lb ed="ZW" n="0265a18"/>那相续无断，说听究竟，总名一时。若不尔者，字、名、句 <lb ed="ZW" n="0265a19"/>等说听时异，云何言一？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265003" n="0265003"/>又长耳三藏解时有三种：一 <lb ed="ZW" n="0265a20"/>分段世分时，二不思议变易时，三假名时。分段时者，五 <lb ed="ZW" n="0265a21"/>阴为体，心相为相，一斯果报，如陶家轮，势极则住，名分 <lb ed="ZW" n="0265a22"/>段时。变易时，生死相转，于法分齐难识，名不思议变易 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0266a" n="0266a"/> <lb ed="ZW" n="0266a01"/>时。假名时者，外国名劫婆目，有三意：一、迦罗，二、三摩 <lb ed="ZW" n="0266a02"/>耶，三、世流佈。迦罗者，此云别相时。如制戒律，大戒时 <lb ed="ZW" n="0266a03"/>闻，小戒时不闻；出家时闻，在家时不闻等。三摩耶者，此 <lb ed="ZW" n="0266a04"/>云破邪见时。谓诸经论不拣缁素，一切得闻，此二与大论 <lb ed="ZW" n="0266a05"/>同。世流佈者，七种语中世流佈语。世语一时，如云我于 <lb ed="ZW" n="0266a06"/>一时，在申恕林等调音起转，即是世人语法。今依後二， <lb ed="ZW" n="0266a07"/>故名一时。《<persName>佛</persName>地论》云：“有为法上假立分位，或是心上 <lb ed="ZW" n="0266a08"/>分位，影<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266001" n="0266001"/>像依色心等，总假立故，是不相应行蕴所 <lb ed="ZW" n="0266a09"/>摄。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266002" n="0266002"/></p> <lb ed="ZW" n="0266a10"/><p xml:id="pZW03p0266a1001">经曰“<persName>婆伽婆</persName>”者，此第四，主成也。此外国语，唐云 <lb ed="ZW" n="0266a11"/>“世、出<persName>世尊</persName>”，今存本语也。依《<persName>佛</persName>地论》说：“谓薄伽声依 <lb ed="ZW" n="0266a12"/>六義转：一自在義，二炽盛義，三端严義，四名称義，五吉 <lb ed="ZW" n="0266a13"/>祥義，六尊贵義。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266003" n="0266003"/>此義云何？谓诸<persName>如来</persName>不繫属诸烦恼 <lb ed="ZW" n="0266a14"/>故，具自在義。炎猛智火所烧练故，具炽盛義。妙三十二 <lb ed="ZW" n="0266a15"/>大士相等所莊严故，具端严義。一切殊勝功德圆满，无不 <lb ed="ZW" n="0266a16"/>知故，具名称義。一切世间亲近供养，咸称赞故，具吉祥 <lb ed="ZW" n="0266a17"/>義。具一切德，常起方便，利益安乐一切有情，无懈废故， <lb ed="ZW" n="0266a18"/>具尊贵義。问：<persName>佛</persName>有十号，何故一切经首但置此名？答： <lb ed="ZW" n="0266a19"/>依《<persName>佛</persName>地经论》释云：“谓此一名，世咸尊重故。诸外道法， <lb ed="ZW" n="0266a20"/>称本师名<persName>薄伽梵</persName>。又此一名，总摄众德，馀名不尔。是故 <lb ed="ZW" n="0266a21"/>经首皆置此名。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266004" n="0266004"/>依《涅槃经》，七義解释，廣如彼论。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0267a" n="0267a"/> <lb ed="ZW" n="0267a01"/>彼《大智论》，四義解释。论云：“云何名<persName>婆伽婆</persName>？此翻有 <lb ed="ZW" n="0267a02"/>德。婆伽名德，婆言有，是名有德。复次，婆伽名分别，婆 <lb ed="ZW" n="0267a03"/>名巧，巧分别诸法总相别相，是故名<persName>婆伽婆</persName>。复次，婆伽 <lb ed="ZW" n="0267a04"/>名声，婆名有，是名有名声。复次婆伽名破，婆名能，能破 <lb ed="ZW" n="0267a05"/>婬怒痴，故称<persName>婆伽婆</persName>。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267001" n="0267001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0267001" n="0267001"/>《<persName>佛</persName>地经论》以六義释，廣如彼 <lb ed="ZW" n="0267a06"/>说。</p> <lb ed="ZW" n="0267a07"/><p xml:id="pZW03p0267a0701">经曰“在<name role="" type="person">舍婆提</name>城<name role="" type="person">祇树给孤独园</name>”者，此处成也。旧 <lb ed="ZW" n="0267a08"/>经中或言“<name role="" type="person">舍卫国</name>”，或云“憍萨罗”。今新译经云“在室罗 <lb ed="ZW" n="0267a09"/>筏住誓多林<name role="" type="person">给孤独园</name>”，皆同也。此云闻。城者《十二遊 <lb ed="ZW" n="0267a10"/>经》云：无物不有国。《法镜经》言：闻物国。《善见律》云： <lb ed="ZW" n="0267a11"/>多有国，智士英髦皆归此国。故言多有。在<name role="" type="person">中印度</name>境。 <lb ed="ZW" n="0267a12"/>“<name role="" type="person">祇树给孤独园</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0267002" n="0267002"/>”者，前明在国，为化俗人。此住给园<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267003" n="0267003"/>， <lb ed="ZW" n="0267a13"/>统出家众。正言“誓多”，此云“最勝”，太子之名。旧曰 <lb ed="ZW" n="0267a14"/>“祇陀”者，讹也。树者，谬。即太子所施。本音“烦那”， <lb ed="ZW" n="0267a15"/>或云“烦泥”。此翻为“林”。旧云“树”者，谬也。“给孤 <lb ed="ZW" n="0267a16"/>独”者，谓须达长者，好施孤穷，从行为目，国人遂号给孤 <lb ed="ZW" n="0267a17"/>独氏。太子施树，长者买园，合为名也。如馀经说。问： <lb ed="ZW" n="0267a18"/>印度之境有多大国，<persName>如来</persName>何故偏在此城耶？答：《智度论》 <lb ed="ZW" n="0267a19"/>说：“为报二恩，多住二处。一者，为报法身恩故，多住王舍 <lb ed="ZW" n="0267a20"/>城；二者，为报生身恩故，多住<name role="" type="person">舍婆提</name>。问：<persName>佛</persName>偏二处，何 <lb ed="ZW" n="0267a21"/>名平等？答：有二義：一遂本愿，二益众生。须达既廣行 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0268a" n="0268a"/> <lb ed="ZW" n="0268a01"/>施多有人物。又此大城有十二亿家，为益处廣，所以多 <lb ed="ZW" n="0268a02"/>住。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268001" n="0268001"/></p> <lb ed="ZW" n="0268a03"/><p xml:id="pZW03p0268a0301">经曰“与大比丘众千二百五十人俱”者，此第六，众成 <lb ed="ZW" n="0268a04"/>也。即是同闻，以身兼彼，名曰“与”，犹共也。《大论》说 <lb ed="ZW" n="0268a05"/>云：“共谓同一施一戒一见及三业慈；大者或大或多或勝， <lb ed="ZW" n="0268a06"/>能破大恶，能证大果，为天人王大人恭敬，是故名大。数 <lb ed="ZW" n="0268a07"/>至千二百五十，故名多。论议能破九十五种道，故名 <lb ed="ZW" n="0268a08"/>勝。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268002" n="0268002"/>《<persName>佛</persName>地论》云：“一切皆是最极利根波罗蜜多种姓 <lb ed="ZW" n="0268a09"/>声闻，故名为大；皆住无学果位，故名为大。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268003" n="0268003"/>又云：“如 <lb ed="ZW" n="0268a10"/>实義者，皆是不定种姓声闻，得小果已，趣大菩提，故名为 <lb ed="ZW" n="0268a11"/>大。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268004" n="0268004"/>比丘者，義译三种：一曰怖魔，二称乞士，三名破 <lb ed="ZW" n="0268a12"/>恶。依此即为初、中、後也。夫创入玄门，即建降魔之志， <lb ed="ZW" n="0268a13"/>故剃发染衣，天宫动而魔怖。身为道器，身安道隆。故已 <lb ed="ZW" n="0268a14"/>治法服，须乞食以资身。圣人道长，凡夫道消。故所修已 <lb ed="ZW" n="0268a15"/>满，即破恶以证果。然乞士有三：一不高慢，二不懈怠，三 <lb ed="ZW" n="0268a16"/>不独用。不高慢者，剃发披服执钵，不言我是上姓，不可 <lb ed="ZW" n="0268a17"/>从贫下乞。假令百里数十里，但有食处，必须从乞。菩萨 <lb ed="ZW" n="0268a18"/>亦尔。发菩提心，披忍辱衣，手执法器，随行听法，不言我 <lb ed="ZW" n="0268a19"/>是贵姓，彼是贱人，而不从其受学。设使百里数十里有说 <lb ed="ZW" n="0268a20"/>法处，即应往听。不懈怠者，知世危脆，有为非安，急急行 <lb ed="ZW" n="0268a21"/>道，如救头燃。菩萨亦尔。知三种众生根性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268005" n="0268005"/>各异，称 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0269a" n="0269a"/> <lb ed="ZW" n="0269a01"/>機说法，皮肉心难可共住，魔化众生，不暂时停，名不懈 <lb ed="ZW" n="0269a02"/>怠。不独用者，比丘乞食还已，先减取上分供养圣僧，又 <lb ed="ZW" n="0269a03"/>以一分别拟施外来乞者，又食竟所馀施鸟兽。菩萨亦尔。 <lb ed="ZW" n="0269a04"/>通达法如如已，先以妙词深義赞歎诸<persName>佛</persName>；次化同类，令得 <lb ed="ZW" n="0269a05"/>此如如法相；後向众生说我已通达如如，汝今亦应修集得 <lb ed="ZW" n="0269a06"/>见<persName>佛</persName>性。外国名“僧伽”，此言“和合众生”。云何和合？ <lb ed="ZW" n="0269a07"/>一、同为一法，二、信受无违，故名“和合”。“千二百五十 <lb ed="ZW" n="0269a08"/>人”者，是<persName>佛</persName>常随之众。但标数而不列名者，既是常随，非 <lb ed="ZW" n="0269a09"/>他处来故。依《智度论》，<name role="" type="person">优楼频螺迦葉</name>兄弟三人共有千 <lb ed="ZW" n="0269a10"/>人眷属，身子、目连共有二百五十人，幷旧是外道梵志，<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0269a11"/>度出家，皆得圣果。虽曰无学，犹荷<persName>佛</persName>重恩，是故常随供 <lb ed="ZW" n="0269a12"/>养，进止同游，名俱。此中但列声闻，菩萨略而不擧，若准 <lb ed="ZW" n="0269a13"/>下流通分中，此间应说，但翻译略之。故下文言：“<persName>佛</persName>说此 <lb ed="ZW" n="0269a14"/>经已，长老须菩提及诸比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、菩 <lb ed="ZW" n="0269a15"/>萨摩诃萨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269001" n="0269001"/>，一切世间天、人、阿修罗、犍闼婆等”，即有九 <lb ed="ZW" n="0269a16"/>众。今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269002" n="0269002"/>此初首，但擧声闻，何故如是？依《<persName>佛</persName>地论》，略 <lb ed="ZW" n="0269a17"/>为八義：“一者，为于大乘生疑惑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269003" n="0269003"/>者，除彼疑故；二者， <lb ed="ZW" n="0269a18"/>为引不定种姓菩萨生定信故；三者，为已淸净诸大声闻捨 <lb ed="ZW" n="0269a19"/>于自身尊贵慢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269004" n="0269004"/>故；四者，为诸声闻常随<persName>佛</persName>故；五者，为 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0270a" n="0270a"/> <lb ed="ZW" n="0270a01"/>诸声闻形同<persName>佛</persName>故；六者，为诸声闻内眷属故；七者，令诸菩 <lb ed="ZW" n="0270a02"/>萨于声闻众生恭敬故；八者，亦令其馀于声闻众生净信 <lb ed="ZW" n="0270a03"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270001" n="0270001"/>何故名声闻？依《法花经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270002" n="0270002"/>》，迦葉自说我等，今者 <lb ed="ZW" n="0270a04"/>真是声闻，以<persName>佛</persName>道声令一切闻。《<persName>佛</persName>地论》释：“闻<persName>佛</persName>言音 <lb ed="ZW" n="0270a05"/>而悟圣道，故名声闻。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270003" n="0270003"/>经约利他，论依自利耳。通序 <lb ed="ZW" n="0270a06"/>证信竟。</p> <lb ed="ZW" n="0270a07"/><p xml:id="pZW03p0270a0701">经曰“尔时<persName>世尊</persName>”者，次明别序，即发起序。但属此 <lb ed="ZW" n="0270a08"/>经，于中两褈：一<persName>佛</persName>自发起，即冥加召众；二弟子发起，即 <lb ed="ZW" n="0270a09"/>蒙加来集。前中复两：一外化，二内静。外化八重：一化 <lb ed="ZW" n="0270a10"/>主，二化辰，三化仪，四化处，五化事，六化等，七化满，八 <lb ed="ZW" n="0270a11"/>化终。此化主也。《成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270004" n="0270004"/>实论》云：具上九号，故曰<persName>世尊</persName>。 <lb ed="ZW" n="0270a12"/>同前<persName>婆伽婆</persName>释。又有四義：一非世间无三品烦恼故，二具 <lb ed="ZW" n="0270a13"/>足诸功德力不共法等，三无染。有二義：一无染，二離垢。 <lb ed="ZW" n="0270a14"/>无染者，道前法身；離垢者，通道後法身。四利益无分别。 <lb ed="ZW" n="0270a15"/>此即功德智慧，五度功德故利益；般若智慧故无分别。又 <lb ed="ZW" n="0270a16"/>悲故不入无为，智故不著生死；悲故异二乘，智故别外道。 <lb ed="ZW" n="0270a17"/>故曰<persName>世尊</persName>。</p> <lb ed="ZW" n="0270a18"/><p xml:id="pZW03p0270a1801">经曰“食时”者，此第二，化辰也。时有二种：一、歌 <lb ed="ZW" n="0270a19"/>罗，此云长时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270005" n="0270005"/>；二、三摩耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270006" n="0270006"/>，此云短时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270007" n="0270007"/>。前是外道所 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0271a" n="0271a"/> <lb ed="ZW" n="0271a01"/>执，是长时。三摩耶有二義：一名短时，二契剂时。短者， <lb ed="ZW" n="0271a02"/>念念不住故。今言时者，正是三摩耶时。得食者，得啖， <lb ed="ZW" n="0271a03"/>过即不得受用，异外道所执。外道云：歌罗名为无契剂， <lb ed="ZW" n="0271a04"/>故云长时。僧佉日出乞食，鞞世师日尽乞。是时时无定 <lb ed="ZW" n="0271a05"/>时，<persName>佛</persName>异此四外道，但随世法，同人间时。谓出家人，依斋 <lb ed="ZW" n="0271a06"/>法中食之时。别本云：于日前分，即辰巳之间。</p> <lb ed="ZW" n="0271a07"/><p xml:id="pZW03p0271a0701">经曰“著衣持钵”者，第三，化仪也。著衣者，著僧伽 <lb ed="ZW" n="0271a08"/>梨衣。然<persName>佛</persName>制三衣，亦表中道。但俗人华饰数重，外道裸 <lb ed="ZW" n="0271a09"/>形无耻。今明離此二边，唯蓄三衣。衣须壞色，此彰少欲 <lb ed="ZW" n="0271a10"/>知足行成。持钵者，谓持四王所奉石钵。此義云何？<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0271a11"/>在道树，未成正觉，受乳糜时，所用金钵，食竟弃于水中。 <lb ed="ZW" n="0271a12"/>初成道时，欲受提婆利叉邻鼓龙等所施诸果，而未有钵， <lb ed="ZW" n="0271a13"/>自念：三世诸<persName>佛</persName>无手受食法。而阿迦尼咤天见<persName>佛</persName>心念，即 <lb ed="ZW" n="0271a14"/>送过去诸<persName>佛</persName>四枚石钵，置四天王宫，而四天王即以奉<persName>佛</persName>， <lb ed="ZW" n="0271a15"/><persName>佛</persName>无漏心幷受四钵，按之成一。缘有四父，自尔恒用。<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0271a16"/>涅槃後，此钵终应归彼天上，还成四钵。弥勒下生，还用 <lb ed="ZW" n="0271a17"/>此钵，事相亦尔。此钵真谛说在<name role="" type="person">罽宾</name>，奘法师云在波斯 <lb ed="ZW" n="0271a18"/>国。此衣与钵常自随身，如鸟二翼，与诸弟子作诚仪式 <lb ed="ZW" n="0271a19"/>耳。复有四義：一为随三世诸<persName>佛</persName>所行威仪，二为破外道裸 <lb ed="ZW" n="0271a20"/>形及手捧食，三为显莊严威仪，能生众生淸净信心，四为 <lb ed="ZW" n="0271a21"/>随顺惭羞世间心。故恭敬自法，整肃威仪。有馀部说，如 <lb ed="ZW" n="0271a22"/>来著衣離身一指，不著<persName>佛</persName>身。正量部说，離身一发。</p> <lb ed="ZW" n="0271a23"/><p xml:id="pZW03p0271a2301">经曰“入<name role="" type="person">舍婆提</name>大城”者，此第四，化处也。依《法显 <lb ed="ZW" n="0271a24"/>传》，祇洹精舍在城南五里，自外之内，故名为入。此城家 <lb ed="ZW" n="0271a25"/>有九亿，纵廣十二由旬，所以称大。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0272a" n="0272a"/> <lb ed="ZW" n="0272a01"/><p xml:id="pZW03p0272a0101">经曰“乞食”者，此第五，化事也。只为乞食，故入其 <lb ed="ZW" n="0272a02"/>城。依印度法，屠人魅脍皆住城外，<persName>佛</persName>虽心等，恐生讥谤， <lb ed="ZW" n="0272a03"/>故入城乞食。然<persName>如来</persName>真体，本離食身，不假资需，但应在 <lb ed="ZW" n="0272a04"/>人间，示同人法，是故不食现食，亦欲与诸弟子作其仪轨 <lb ed="ZW" n="0272a05"/>耳。此有二意：一为省事行道，二为福利群生。复有四 <lb ed="ZW" n="0272a06"/>義：一为利益贫苦厄难、不得自在及老病者，自往行乞，令 <lb ed="ZW" n="0272a07"/>得下种为解脱因；二为出家有高慢心，及贵姓等不能行 <lb ed="ZW" n="0272a08"/>乞，为破此故，自行乞食；三为断著乐之谛，<persName>佛</persName>自行乞，令 <lb ed="ZW" n="0272a09"/>诸弟子恒习此行；四为显知足，<persName>如来</persName>虽有天人上供，<persName>佛</persName>不 <lb ed="ZW" n="0272a10"/>乐著，躬行乞食。廣说因缘有二十种，如《乐莊严璎珞女 <lb ed="ZW" n="0272a11"/>经》廣说。依《瑜伽论》第八十六卷说：“由十因缘，<persName>如来</persName>入 <lb ed="ZW" n="0272a12"/>于聚落乞食。一者，当显杜多功德故，即旧言头陀声讹 <lb ed="ZW" n="0272a13"/>耳；二者，为欲引彼一分令入乞食故；三者，为欲以同事行 <lb ed="ZW" n="0272a14"/>摄彼一分故；四者，为与未来众生作大照明故，乃至令彼 <lb ed="ZW" n="0272a15"/>暂起触证故；五者，为欲引彼粗敝勝解诸外道故；六者，为 <lb ed="ZW" n="0272a16"/>彼承声起谤，故现妙色寂静威仪，令其惊歎，心生归向故； <lb ed="ZW" n="0272a17"/>七者，为彼处中众生，以其少功而树多福故；八者，为令怀 <lb ed="ZW" n="0272a18"/>信放逸深生耻愧，虽用小功而获大福故，如为放逸者，懈 <lb ed="ZW" n="0272a19"/>怠者亦然；九者，为彼盲聋癫狂心乱众生种种灾害，皆令 <lb ed="ZW" n="0272a20"/>静息故；十者，为令无量无边廣大威德天龙八部等，从如 <lb ed="ZW" n="0272a21"/>来至所入家，深生羡仰，勤加宾卫，不得恼害故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272001" n="0272001"/></p> <lb ed="ZW" n="0272a22"/><p xml:id="pZW03p0272a2201">经曰“于其城中次第乞食已”者，此第六，化等也。亦 <lb ed="ZW" n="0272a23"/>言如理。此有二种：一世间如理，二法如理。世间者，若 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0273a" n="0273a"/> <lb ed="ZW" n="0273a01"/>捨富从贫，即益贫不益富；捨贫从富，即益富不益贫。捨 <lb ed="ZW" n="0273a02"/>富从贫，故大迦葉所以被诃；捨贫从富，故须菩提所以置 <lb ed="ZW" n="0273a03"/>钵。今不拣贵贱，但次第行乞，随顺世情，世间如理也。 <lb ed="ZW" n="0273a04"/>法者，随及来施，即受不及者，更不迴取，顺诸<persName>佛</persName>仪，心境 <lb ed="ZW" n="0273a05"/>平等，是法如理。</p> <lb ed="ZW" n="0273a06"/><p xml:id="pZW03p0273a0601">经曰“还至本处”者，此第七，化满也。乞食既足，还 <lb ed="ZW" n="0273a07"/>向祇园，故云本处。若约行者，本处有三：一凡夫二乘。 <lb ed="ZW" n="0273a08"/>凡夫未断惑业，于三界中陞坠不定，不得名本处；二乘虽 <lb ed="ZW" n="0273a09"/>断皮肉，得出三界，亦未得本处。二者菩萨。登地以上分 <lb ed="ZW" n="0273a10"/>得本处，以上地勝进未极故。三者<persName>如来</persName>。证得道後无相 <lb ed="ZW" n="0273a11"/>法界，四智圆满，方是本处。然<persName>佛</persName>食处有二：一白衣家，二 <lb ed="ZW" n="0273a12"/>在精舍。今即乞已，还至祇园，随诸<persName>佛</persName>法，取钵中食分为 <lb ed="ZW" n="0273a13"/>三分：一分置草上，施陆地众生；一分置水中，施水中众 <lb ed="ZW" n="0273a14"/>生；一分自食。问曰：<persName>佛</persName>既实不食，所以言食，竟归何处？ <lb ed="ZW" n="0273a15"/>答：《大智论》云：有大力诸天，持至十方，给施大众，施作 <lb ed="ZW" n="0273a16"/><persName>佛</persName>事也。</p> <lb ed="ZW" n="0273a17"/><p xml:id="pZW03p0273a1701">经曰“饭食讫”者，此第八，化终也。然金刚之体，岂 <lb ed="ZW" n="0273a18"/>资于食？为益众生，现同食也。上八句外化竟。</p> <lb ed="ZW" n="0273a19"/><p xml:id="pZW03p0273a1901">经曰“收衣钵”者，此第二，内静也。上欲令异生生福 <lb ed="ZW" n="0273a20"/>故，所以行途而乞食。今欲令异生生智故，所以入静而欲 <lb ed="ZW" n="0273a21"/>说也。三意：一屛虑，二淸身，三正静。此屛虑也。制僧 <lb ed="ZW" n="0273a22"/>伽梨衣，为入聚落；受四天王钵，为贮资粮。至处本故，衣 <lb ed="ZW" n="0273a23"/>须收；食事讫故，钵须置。</p> <lb ed="ZW" n="0273a24"/><p xml:id="pZW03p0273a2401">经曰“洗足已”者，此第二，淸身也。向既遊步，所以 <lb ed="ZW" n="0273a25"/>秽足；今还静摄，所以淸身。此有二義：一者，法身道前、 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0274a" n="0274a"/> <lb ed="ZW" n="0274a01"/>道後，体性常净，不论盥洗。二者，生身示同人法，表淸净 <lb ed="ZW" n="0274a02"/>相，故须洗之。然三世<persName>佛</persName>行时，恒有莲花捧足，坐时自有 <lb ed="ZW" n="0274a03"/>狮子之座。而有斯见，但为释迦出于浊世，异生垢重，不 <lb ed="ZW" n="0274a04"/>感见也。毘首吼<persName>佛</persName>时，莲花恒现，亦为异生福德所致。今 <lb ed="ZW" n="0274a05"/>释迦行时，虽不现华，然足不著地，履水行涂，幷不汚足。 <lb ed="ZW" n="0274a06"/>今言洗者，终为弟子之轨也。</p> <lb ed="ZW" n="0274a07"/><p xml:id="pZW03p0274a0701">经曰“如常敷坐结跏趺坐”者，此第三，正静也。两 <lb ed="ZW" n="0274a08"/>重：一静仪相，二静体相。此静仪也。坐有二義：一所坐 <lb ed="ZW" n="0274a09"/>法，二能坐人。此各二种：一者，生身<persName>佛</persName>，即丈六身，是能 <lb ed="ZW" n="0274a10"/>坐人；敷狮子坐等，是所坐法。顺三世诸<persName>佛</persName>所坐之法，故 <lb ed="ZW" n="0274a11"/>曰如常。二者，法身<persName>佛</persName>，能坐是如如智，所坐是如如境。 <lb ed="ZW" n="0274a12"/>境智是一，逐義为二。智即如境，境即如智。理无差别， <lb ed="ZW" n="0274a13"/>故曰如常。“跏趺坐”者，正明坐相，此怖魔坐也。《智度 <lb ed="ZW" n="0274a14"/>论》曰：“见画跏趺像，魔王尙怀怖，何况入道人，安坐而不 <lb ed="ZW" n="0274a15"/>动。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274001" n="0274001"/>若约生身，身居法坐；若约法身，即智安于境。前 <lb ed="ZW" n="0274a16"/>即化身，後即法报。依《瑜伽师地论》第八十六卷说：“由 <lb ed="ZW" n="0274a17"/>八因缘，<persName>如来</persName>入于寂静天住。一者，为引乐杂住者，令入 <lb ed="ZW" n="0274a18"/>远離故。二者，为欲以同事行摄远離者故。三者，自受现 <lb ed="ZW" n="0274a19"/>法乐住故。四者，为与大族诸天示同集会故。五者，为以 <lb ed="ZW" n="0274a20"/><persName>佛</persName>眼观察十方世界，现大神化，随其所应，作饶益事故。 <lb ed="ZW" n="0274a21"/>六者，为令诸声闻众，见于<persName>如来</persName>，深<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274002" n="0274002"/>生渴仰故。七者， <lb ed="ZW" n="0274a22"/>为显诸大声闻，于所略说，善能悟入故。八者，劝捨乐著 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0275a" n="0275a"/> <lb ed="ZW" n="0275a01"/>戏论制作言词故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275001" n="0275001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0275001" n="0275001"/></p> <lb ed="ZW" n="0275a02"/><p xml:id="pZW03p0275a0201">经曰“端身而住，正念不动”者，此第二，静体相也。 <lb ed="ZW" n="0275a03"/>“端身而住”，即静相，表心不乱。亦《大品经》中直身之 <lb ed="ZW" n="0275a04"/>義。“正念不动”，即静体，亦《大品》中入三昧王定義。此 <lb ed="ZW" n="0275a05"/>明<persName>如来</persName>心无散乱，故为静体也。亦可端身而住，即生身 <lb ed="ZW" n="0275a06"/>静；正念不动，即法身静。又前静仪，即生身不动；後明静 <lb ed="ZW" n="0275a07"/>体，即法身不动。又复正念有三：一、外道修定，至非想还 <lb ed="ZW" n="0275a08"/>退失，故非正念；二、二乘未到极处，非正念；三、<persName>佛</persName>具三 <lb ed="ZW" n="0275a09"/>事，是正念。一、道前如如，是因正；二、道中十地十度，是 <lb ed="ZW" n="0275a10"/>行正；三、道後究竟，是果正。此由因正故，能行正行，由 <lb ed="ZW" n="0275a11"/>正行得正果。所言正者，即二空理。能通达此理，故名正 <lb ed="ZW" n="0275a12"/>念。不动者，有三：一境，二断，三果。境有三种：谓凡夫 <lb ed="ZW" n="0275a13"/>执常，以有为境；二乘尙断，以无为境；<persName>佛</persName>行中道，以二空 <lb ed="ZW" n="0275a14"/>为境。二空为境，故异外道；二空不无，故异二乘。有<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0275a15"/>无<persName>佛</persName>，性相常住，故云不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275002" n="0275002"/>动。断不动者，谓外道诸仙， <lb ed="ZW" n="0275a16"/>伏惑非断，还流转故，非是不动；二乘唯除皮肉，不断心 <lb ed="ZW" n="0275a17"/>障，亦非不动；<persName>佛</persName>三障都尽，法界显净，故云不动。果不动 <lb ed="ZW" n="0275a18"/>者，即一切智满足也。又复前来廣明<persName>如来</persName>身业发起，正念 <lb ed="ZW" n="0275a19"/>不动，即意业发起。又前明洗足，即身淸；今明不动，即意 <lb ed="ZW" n="0275a20"/>净。此明<persName>如来</persName>遊神正定，审理观機，密<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275003" n="0275003"/>加众集，更无馀 <lb ed="ZW" n="0275a21"/>想，故云不动。此即以身端，表心不动也。故无著论曰： <lb ed="ZW" n="0275a22"/>“<persName>世尊</persName>何故以寂静者威仪而坐也，显示唯寂静者，于法能 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0276a" n="0276a"/> <lb ed="ZW" n="0276a01"/>觉能说故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276001" n="0276001"/>谓依证起也。</p> <lb ed="ZW" n="0276a02"/><p xml:id="pZW03p0276a0201">经曰“尔时诸比丘来诣<persName>佛</persName>所”者，此第二，明弟子发 <lb ed="ZW" n="0276a03"/>起。二重：一人，二仪。此第一，发起人也。“尔时”者，有 <lb ed="ZW" n="0276a04"/>八：一<persName>如来</persName>出定时，二<persName>佛</persName>欲说法时，三大众事善知识时，四 <lb ed="ZW" n="0276a05"/>听闻正法时，五持护所闻时，六决除疑惑时，七调宜曲见 <lb ed="ZW" n="0276a06"/>时，八通达深義时。故言尔时。此诸比丘，即上所擧千二 <lb ed="ZW" n="0276a07"/>百五十人，各逐所宜，随便行道。今蒙加召，故来<persName>佛</persName>所也。</p> <lb ed="ZW" n="0276a08"/><p xml:id="pZW03p0276a0801">问曰：唯下经文有四众八部，今何意但言比丘来耶？ <lb ed="ZW" n="0276a09"/>答：有五義：一勝诸众，二先得道，三常近<persName>佛</persName>，四共<persName>佛</persName>住，五 <lb ed="ZW" n="0276a10"/>能持法。十二部经是其传故，馀众不尔，故擧比丘来<persName>佛</persName>所 <lb ed="ZW" n="0276a11"/>者。一切弟子若来<persName>佛</persName>所，有五利益：一未闻，二闻得淸净， <lb ed="ZW" n="0276a12"/>三难解者决，四见诸天形，五得无上法利。各诣讲堂，故 <lb ed="ZW" n="0276a13"/>云来至也。</p> <lb ed="ZW" n="0276a14"/><p xml:id="pZW03p0276a1401">经曰“到已，顶礼”至“坐一面”者，此第二，发起仪也。 <lb ed="ZW" n="0276a15"/>依《智度论》礼法三品：头顶著地，上礼也；头不著<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276002" n="0276002"/>地， <lb ed="ZW" n="0276a16"/>中礼也；直揖不跪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276003" n="0276003"/>，下礼也。今言顶礼，表<persName>佛</persName>德尊及自 <lb ed="ZW" n="0276a17"/>利益。然弟子敬师有三时：一晨旦用杨枝竟，先问谇礼拜 <lb ed="ZW" n="0276a18"/>师竟，後方听法。二中复三：初夜依真谛说此三竟，表三 <lb ed="ZW" n="0276a19"/>位：一、道前，在信位已上；二、道中，即十地；三、一生補 <lb ed="ZW" n="0276a20"/>处。今至<persName>佛</persName>所，正是道中非前、非後。“退坐一面”者，此 <lb ed="ZW" n="0276a21"/>坐也。恐喧大众，所以退坐。上来明发起序竟。初六句 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0277a" n="0277a"/> <lb ed="ZW" n="0277a01"/>辨其通序，次<persName>佛</persName>及弟子廣明别序，总显兴致之由竟。</p> <lb ed="ZW" n="0277a02"/><p xml:id="pZW03p0277a0201">经曰“尔时慧命须菩提”者，第二，正明经体。两周： <lb ed="ZW" n="0277a03"/>第一，明菩萨行体；第二，为断菩萨行障。初周先请，後 <lb ed="ZW" n="0277a04"/>答。此请也。无著论释：“何故上座<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277001" n="0277001"/>须菩提问？有六 <lb ed="ZW" n="0277a05"/>因缘：一为断疑，二为起信解，三为入甚深義，四为不退 <lb ed="ZW" n="0277a06"/>转，五为生喜，六为正法久住故。具此六缘，即般若波罗 <lb ed="ZW" n="0277a07"/>蜜，令<persName>佛</persName>种不断也。云何不断？谓有疑得断故。如下廣 <lb ed="ZW" n="0277a08"/>辨。有乐福德心未成熟者，闻多福德于经起信故。已熟 <lb ed="ZW" n="0277a09"/>心者，入甚深義。已得不轻贱者，修行受持有多功德不退 <lb ed="ZW" n="0277a10"/>转故。已得顺摄及净心者，于法自入及见生欢喜故，令未 <lb ed="ZW" n="0277a11"/>来大乘教久住。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277002" n="0277002"/>廣如说论。又释，上来由序既兴，宜 <lb ed="ZW" n="0277a12"/>应即说。但沙门幽秘，事藉人弘。若不请而谈，明问法之 <lb ed="ZW" n="0277a13"/>流不生难遭之想，故须请也。请内三重：一请仪，二称赞， <lb ed="ZW" n="0277a14"/>三正请。请仪五重：一请人，二所在，三避席，四表敬，五 <lb ed="ZW" n="0277a15"/>示专。此请人也。“慧命”者，难德也。谓无流勝解，顺空 <lb ed="ZW" n="0277a16"/>不断，以此为命，故云慧命，或云净命。即離五种邪命，如 <lb ed="ZW" n="0277a17"/>《无上依经》及诸经说。若在家人五种不净：一卖刀仗，二 <lb ed="ZW" n="0277a18"/>贩鱼肉，三货生口，四造毒药，五酤酒。诸以斯存命，故非 <lb ed="ZW" n="0277a19"/>净命。出家離此，以慧为命，故云慧命。又慧非诸过，亦 <lb ed="ZW" n="0277a20"/>为净命。或言长老，谓年尊说廣，亦是美行之异名耳。今 <lb ed="ZW" n="0277a21"/>言具寿。“须菩提”者，此云善业，或云善吉，或名空生。 <lb ed="ZW" n="0277a22"/>今言善现義亦非异。于五百弟子中得无净定，解空第一， <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0278a" n="0278a"/> <lb ed="ZW" n="0278a01"/>令对说般若。然须菩提位是声闻，智慧狭劣，<persName>世尊</persName>前来， <lb ed="ZW" n="0278a02"/>未有言及，何能辄请？岂不蒙加能然也。</p> <lb ed="ZW" n="0278a03"/><p xml:id="pZW03p0278a0301">经曰“在大众中”者，此所在也。即向来诣<persName>佛</persName>所众中 <lb ed="ZW" n="0278a04"/>也。</p> <lb ed="ZW" n="0278a05"/><p xml:id="pZW03p0278a0501">经曰“即从座起”者，此避席也。但尊人重法，理自不 <lb ed="ZW" n="0278a06"/>可端拱，况即事请道，而不避席？</p> <lb ed="ZW" n="0278a07"/><p xml:id="pZW03p0278a0701">经曰“偏袒右肩，右膝著地”者，此表敬也。既有师资 <lb ed="ZW" n="0278a08"/>示有躯策，亦是随国法，即以右袒为恭，故云偏右也。屈 <lb ed="ZW" n="0278a09"/>曲伏从，示无违相，故云著地。</p> <lb ed="ZW" n="0278a10"/><p xml:id="pZW03p0278a1001">经曰“向<persName>佛</persName>”至“而立”者，此事专也。敛容祗仰，显有 <lb ed="ZW" n="0278a11"/>专一之志。前言著地，今复云立，此示矛盾，不知何定？ <lb ed="ZW" n="0278a12"/>既欲听法，立不应久，故云著地。亦可将请先起，所以云 <lb ed="ZW" n="0278a13"/>立。正述所请，故还著地也。依《能断经》，著地即请，无 <lb ed="ZW" n="0278a14"/>其立文。</p> <lb ed="ZW" n="0278a15"/><p xml:id="pZW03p0278a1501">经曰“白<persName>佛</persName>言：稀有，<persName>世尊</persName>”者，第二，称赞。先总，後 <lb ed="ZW" n="0278a16"/>别。此总歎也。一以<persName>如来</persName>难遇，二以功德超殊，故云希 <lb ed="ZW" n="0278a17"/>有。</p> <lb ed="ZW" n="0278a18"/><p xml:id="pZW03p0278a1801">经曰“<persName>如来</persName>、<persName>应供</persName>、<persName>正遍知</persName>”者，此第二，别赞。两褈： <lb ed="ZW" n="0278a19"/>一有三句，赞内德；二有两句，赞外化。具斯二德，是故希 <lb ed="ZW" n="0278a20"/>有。此赞内德也。乘如实道，来成正觉，故名<persName>如来</persName>。如即 <lb ed="ZW" n="0278a21"/>真如，来曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278001" n="0278001"/>无分别智。如者不异为義，来以主处为功。 <lb ed="ZW" n="0278a22"/>三世诸<persName>佛</persName>皆以无分别智，乘真如道来成正觉，故名<persName>如来</persName>。 <lb ed="ZW" n="0278a23"/>智断具足，堪受供养，故名<persName>应供</persName>。知法周普，称实不邪，故 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0279a" n="0279a"/> <lb ed="ZW" n="0279a01"/>名<persName>正遍知</persName>。</p> <lb ed="ZW" n="0279a02"/><p xml:id="pZW03p0279a0201">经曰“善护念诸菩萨，善付嘱诸菩萨”者，此第二。两 <lb ed="ZW" n="0279a03"/>句，赞外化也。“善护念”者，依无著《般若论》释，“<persName>佛</persName>证正 <lb ed="ZW" n="0279a04"/>觉，转法轮时”，化深行菩萨。“善付嘱”者，“于<persName>佛</persName>般涅槃 <lb ed="ZW" n="0279a05"/>时”，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279001" n="0279001"/>命化浅行菩萨。然善者，巧也。故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279002" n="0279002"/>论曰：“巧护 <lb ed="ZW" n="0279a06"/>義应知”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279003" n="0279003"/>善有三种：一善智慧，二善境界，三善方便。 <lb ed="ZW" n="0279a07"/>善智慧者，<name role="" type="person">世亲</name>论云：“谓于菩萨身中与智慧力”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279004" n="0279004"/>故。 <lb ed="ZW" n="0279a08"/>云何与力？如菩萨求菩提，亦令众生同行此法故。善境 <lb ed="ZW" n="0279a09"/>界者，论云：“令成就<persName>佛</persName>法故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279005" n="0279005"/><persName>佛</persName>法者，是如如境；令成 <lb ed="ZW" n="0279a10"/>就者，即令通达也。此二与自行。善方便者，论云：“又彼 <lb ed="ZW" n="0279a11"/>菩萨摄取众生与教化力”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279006" n="0279006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0279006" n="0279006"/>故，即是念众生同菩萨所行， <lb ed="ZW" n="0279a12"/>即与化行也。护者，防其自身与前二善；念者，缘其所化 <lb ed="ZW" n="0279a13"/>与後一善。又善智慧者，即真实般若；善境界者，即二空 <lb ed="ZW" n="0279a14"/>之理。此二令自分成。别本云：善护念诸菩萨摩诃萨，由 <lb ed="ZW" n="0279a15"/>无上利益故，即令契二空也。善方便者，即慈悲、般若两 <lb ed="ZW" n="0279a16"/>法幷行，此一令化他俗。然化力有三：一神通轮，二记心 <lb ed="ZW" n="0279a17"/>轮，三正教轮。神通变化，故能使背邪以归正。记心言 <lb ed="ZW" n="0279a18"/>实，故能使除疑以生信。正教显理，故能令捨恶以修善 <lb ed="ZW" n="0279a19"/>也。故云“善护念”。“付嘱”者，“付”即将浅行以授深行， <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0280a" n="0280a"/> <lb ed="ZW" n="0280a01"/>“嘱”即令深行以度浅行。论云：“谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280001" n="0280001"/>于得未得功德中 <lb ed="ZW" n="0280a02"/>惧其退失，付授智者”故。又云：“得不退者，不捨大乘 <lb ed="ZW" n="0280a03"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280002" n="0280002"/>此令守自分。“未得不退者，于大乘中欲令勝进 <lb ed="ZW" n="0280a04"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280003" n="0280003"/>此更令增进也。此有二人：一深行，二浅行。亦 <lb ed="ZW" n="0280a05"/>有二：一空行，即般若，二有行，即慈悲。修空自进，修有 <lb ed="ZW" n="0280a06"/>化他。般若即不住道，慈悲即住道。浅行之人，缘上地慈 <lb ed="ZW" n="0280a07"/>智，能双进二行，一者，仰缘智，但是似；二者，仰修慈，复 <lb ed="ZW" n="0280a08"/>未真。此道约地前，名为浅行；若大地已上，真证行成，即 <lb ed="ZW" n="0280a09"/>是深行，故名“善付嘱”。真谛译经云：“善付嘱菩萨摩诃 <lb ed="ZW" n="0280a10"/>萨，由无上教故”，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280004" n="0280004"/>即令化浅行也。依无著论，此二句 <lb ed="ZW" n="0280a11"/>“显示种姓不断”，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280005" n="0280005"/>案：令深化浅，辗转相教，故不断也。 <lb ed="ZW" n="0280a12"/>言“菩萨”者，此云“觉士”。觉有四義：一应觉是理，二正 <lb ed="ZW" n="0280a13"/>觉是智，三觉觉分是戒、定等，四令觉，即十二分教。初一 <lb ed="ZW" n="0280a14"/>断德，次二智德，後一恩德。士有二训：一事，二理。谓以 <lb ed="ZW" n="0280a15"/>觉事而理化故，名曰“觉士”。“菩萨”者，真谛云：十行已 <lb ed="ZW" n="0280a16"/>上是菩萨，杂二乘心故；十迴向已上名摩诃萨，捨二乘心 <lb ed="ZW" n="0280a17"/>故。又七地已下是菩萨，行杂道故；八地已上名摩诃萨， <lb ed="ZW" n="0280a18"/>行不杂道故。</p> <lb ed="ZW" n="0280a19"/><p xml:id="pZW03p0280a1901">经曰“<persName>世尊</persName>！云何菩萨大乘中”至“三菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280006" n="0280006"/>提心”者， <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0281a" n="0281a"/> <lb ed="ZW" n="0281a01"/>第三，正请。四重：一问心地位；二云何住，问信乐位；三 <lb ed="ZW" n="0281a02"/>云何修行，此问见位；四云何降伏，此问立位。又解，初问 <lb ed="ZW" n="0281a03"/>十信位，二问十解位，三问十行位，四问十迴向位。又，初 <lb ed="ZW" n="0281a04"/>问信乐地，二问见地，三问修地，四问果地。又，初问为 <lb ed="ZW" n="0281a05"/>总，後三为别，亦可。总为立本，别为正问。谓菩提心是 <lb ed="ZW" n="0281a06"/>大乘之本，亦可。菩萨者，问機发心，问本住，问其位修， <lb ed="ZW" n="0281a07"/>问其行伏，问其解。此为总也。“云何菩萨大乘中发心” <lb ed="ZW" n="0281a08"/>者，须菩提上歎<persName>如来</persName>善能护付，即问此诸菩萨云何发心。 <lb ed="ZW" n="0281a09"/>故无著论云：“何故唯问发行菩萨乘？为三种菩提差别 <lb ed="ZW" n="0281a10"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281001" n="0281001"/>大乘者，何者是乘体而云大也。大乘者，如《十二 <lb ed="ZW" n="0281a11"/>门论》说：“大乘深義，所谓空也。”此《般若论》云：大乘者， <lb ed="ZW" n="0281a12"/>谓法无我真如故，此皆以理为乘体。或言乘六波罗蜜遊 <lb ed="ZW" n="0281a13"/>法性路，趣菩提座<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281002" n="0281002"/>，此以福智二行以为乘体。然万法皆 <lb ed="ZW" n="0281a14"/>空而独征乘体者，未可然也。何者？若以乘门明法，知法 <lb ed="ZW" n="0281a15"/>非乘，但空理是乘所依，福智二行是乘作用，<persName>佛</persName>及菩萨是 <lb ed="ZW" n="0281a16"/>秉乘之人。然人无别体，正以行为体；行不自成，契理而 <lb ed="ZW" n="0281a17"/>就。但理外无行，行外无人，而人能秉行，行能入理。三 <lb ed="ZW" n="0281a18"/>事和合，总说为乘。大者，乘虽独绝，非小不彰。故论云： <lb ed="ZW" n="0281a19"/>摩诃萨者，于三乘为上。《瑜伽･菩萨地》中明菩萨乘与七 <lb ed="ZW" n="0281a20"/>大性共相应故，说名大乘。无著论亦尔。一者，法大性， <lb ed="ZW" n="0281a21"/>谓菩萨方廣藏；二者，发心大性，菩提心；三者，勝解大性， <lb ed="ZW" n="0281a22"/>谓解方廣之教；四，增上乐大性，谓住初地；五，众具大性， <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0282a" n="0282a"/> <lb ed="ZW" n="0282a01"/>谓福智具足；六者，时大性，谓三阿僧祇耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282001" n="0282001"/>；七者，□大 <lb ed="ZW" n="0282a02"/>性，谓得菩提果。解者多以四義来释：一者体大，二者大 <lb ed="ZW" n="0282a03"/>人所乘，三大人所证，四者能成大義。此四之中，有体用 <lb ed="ZW" n="0282a04"/>两分，因果遍擧，自他二行，故曰大乘。若泛说大乘，始从 <lb ed="ZW" n="0282a05"/>发心，终至<persName>佛</persName>地，皆名大乘。今所言者，是初地已上圣位 <lb ed="ZW" n="0282a06"/>大乘。何以得知？下论偈云：“此乘功德满”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282002" n="0282002"/>若泛论 <lb ed="ZW" n="0282a07"/>大乘，满足唯<persName>佛</persName>。今具廣等四心，何得言满？故知此满唯 <lb ed="ZW" n="0282a08"/>是初地已上。下言发心，亦同此释。故言大乘。“发阿耨 <lb ed="ZW" n="0282a09"/>菩提心”者，“阿”名无，“耨多罗”名上，“三”名正，“藐”名 <lb ed="ZW" n="0282a10"/>遍，後“三”名知，“菩提”名觉，总曰“无上<persName>正遍知</persName>觉”。正 <lb ed="ZW" n="0282a11"/>是如理智，遍是如量智，知是无分别智，觉是无分别後智。 <lb ed="ZW" n="0282a12"/>如理智缘真，故言正；如量智缘俗，故言遍；无分别智断二 <lb ed="ZW" n="0282a13"/>无知，故言知；後得智出眠梦之表，故言觉。此四即是<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0282a14"/>果，起心求此，故名发心。此立本总问竟。</p> <lb ed="ZW" n="0282a15"/><p xml:id="pZW03p0282a1501">经曰“应云何住？云何修行？云何降伏其心”者，此 <lb ed="ZW" n="0282a16"/>第二，别问。正请也。依真谛译经第三问云：“云何发起 <lb ed="ZW" n="0282a17"/>菩提心？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282003" n="0282003"/>此问中但请其因，而不请果者，此经显大乘 <lb ed="ZW" n="0282a18"/>法门，菩萨正行，所以请因。由其因成，必得果故。下虽 <lb ed="ZW" n="0282a19"/>擧果，但为明因耳。泛论大因，依《<persName>佛</persName>性论》，有其三种：一 <lb ed="ZW" n="0282a20"/>应得因，二加行因，三圆满因。所应得者，谓菩提心；所可 <lb ed="ZW" n="0282a21"/>行者，谓十度行；所修满者，谓三德果。发心因乎<persName>佛</persName>性，起 <lb ed="ZW" n="0282a22"/>行因乎发心，果圆因乎加行。故以<persName>佛</persName>性为应得之因，发心 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0283a" n="0283a"/> <lb ed="ZW" n="0283a01"/>为加行之因，加行为圆满之因。此中三问，具问二因。初 <lb ed="ZW" n="0283a02"/>“云何住”，此请加行因，即菩提心。言欲发菩提心，住何 <lb ed="ZW" n="0283a03"/>心而成发？次“云何修行”，此请圆满因，即十度行。言欲 <lb ed="ZW" n="0283a04"/>修菩萨行，起何行而成修？後“云何降伏其心”，此重请圆 <lb ed="ZW" n="0283a05"/>满因，言欲灭正行障，降何心而成灭？又“云何住”者，自 <lb ed="ZW" n="0283a06"/>分满足，守位不退。“云何修行”者，随事造修，勝进增长。 <lb ed="ZW" n="0283a07"/>“降伏心”者，于事不著，令心调柔。此之三门，若以位论 <lb ed="ZW" n="0283a08"/>地，地皆有别，如前说。</p> <lb ed="ZW" n="0283a09"/><p xml:id="pZW03p0283a0901">经曰“尔时<persName>佛</persName>告”至“善哉！善哉”者，次下，正答。先 <lb ed="ZW" n="0283a10"/>答缘，後正答。答缘中，五重：一赞，二述，三诫，四许，五 <lb ed="ZW" n="0283a11"/>愿。此第一，赞也。何故须赞者，上请问中，善吉问<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0283001" n="0283001"/> <lb ed="ZW" n="0283a12"/>菩萨行，然大众心疑，以其小乘，恐向歎问，未必当理。故 <lb ed="ZW" n="0283a13"/>言<persName>佛</persName>赞，除众疑心，明其歎请，合理多益，故曰“善哉”。故 <lb ed="ZW" n="0283a14"/>无著论云：“以善问故”，“应称<anchor xml:id="nkr_note_orig_0283002" n="0283002"/>善哉”。然善吉向前欲 <lb ed="ZW" n="0283a15"/>请，先歎<persName>佛</persName>而後问。<persName>佛</persName>今将说，亦先赞而後答。此乃互为 <lb ed="ZW" n="0283a16"/>影响耳。</p> <lb ed="ZW" n="0283a17"/><p xml:id="pZW03p0283a1701">经曰“须菩提”至“善付嘱诸菩萨”者，此第二，述也。 <lb ed="ZW" n="0283a18"/>牒上利也。所称合理，故云如说也。</p> <lb ed="ZW" n="0283a19"/><p xml:id="pZW03p0283a1901">经曰“汝今谛听”至“如是降伏其心”者，此诫许二门 <lb ed="ZW" n="0283a20"/>也。但道法幽玄，听须详审，故先诫之，令谛听也。“当为 <lb ed="ZW" n="0283a21"/>汝说”等者，虽言许说，未知说何故牒上请，如菩萨等。</p> <lb ed="ZW" n="0283a22"/><p xml:id="pZW03p0283a2201">经曰“须菩提”至“愿乐欲闻”者，此第五，应愿也。善 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0284a" n="0284a"/> <lb ed="ZW" n="0284a01"/>吉既闻许说，情深渴仰，故承命欲听，故曰“乐闻”。</p> <lb ed="ZW" n="0284a02"/><p xml:id="pZW03p0284a0201">经曰“<persName>佛</persName>告须菩提，诸菩萨生如是心”者，下，次正答。 <lb ed="ZW" n="0284a03"/>三重：一立经体，二显经用，三劝修行。立体两褈：一依问 <lb ed="ZW" n="0284a04"/>正答，二因答断疑。正答则标宗略说，断疑则开宗廣说。 <lb ed="ZW" n="0284a05"/>正答三重：一答“云何住”，二答“云何修行”，三答“云何降 <lb ed="ZW" n="0284a06"/>伏其心”。答“住”内，先总，後别。此总教也。“生如是 <lb ed="ZW" n="0284a07"/>心”者，即歎愿四恩心也。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“若菩萨有四种深利 <lb ed="ZW" n="0284a08"/>益菩提心，此是菩萨大乘住处。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284001" n="0284001"/>案：此大乘以菩提心 <lb ed="ZW" n="0284a09"/>为本，故名住处。四种心者，一廣大心，二第一義心，三者 <lb ed="ZW" n="0284a10"/>常心，四不顚倒心。此四种心，初二是慈悲门，後二是般 <lb ed="ZW" n="0284a11"/>若门。前中，初一是无边慈，以发心廣远故。後一是无等 <lb ed="ZW" n="0284a12"/>慈，以凡小不能作此利益故。後二心中，初一是不变异般 <lb ed="ZW" n="0284a13"/>若，即是常心，故不变异。以不二故名常。不二者，论云： <lb ed="ZW" n="0284a14"/>“菩萨取一<anchor xml:id="nkr_note_add_0284a1401" n="0284a1401"/><anchor xml:id="beg0284a1401" n="0284a1401"/>切<anchor xml:id="end0284a1401"/>众生，犹如我身”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284002" n="0284002"/>故。後一是如实般若， <lb ed="ZW" n="0284a15"/>即不顚倒心，不顚倒故如实。若有我见，即无般若；若有 <lb ed="ZW" n="0284a16"/>众生见，即无慈悲。无悲智故，则非菩萨。今明菩萨有悲 <lb ed="ZW" n="0284a17"/>智，故心不顚倒；不顚倒，故如实也。又复前之二心，明度 <lb ed="ZW" n="0284a18"/>而能普，即以廣降狭；後之二心，明度无所度，即以无降 <lb ed="ZW" n="0284a19"/>有。以廣降狭，是伏二乘心；以无降有，是伏凡夫心。伏 <lb ed="ZW" n="0284a20"/>凡夫心，显有智慧；伏二乘心，明有慈悲。</p> <lb ed="ZW" n="0284a21"/><p xml:id="pZW03p0284a2101">经曰“所有一切众生，众生所摄”者，第二，别序。四 <lb ed="ZW" n="0284a22"/>恩即为四分。先明廣恩心，三重：一标，二释，三结。此总 <lb ed="ZW" n="0284a23"/>标也。所有一切众生总收法界众生。“众生所摄”者，简 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0285a" n="0285a"/> <lb ed="ZW" n="0285a01"/>去非情，有生皆摄。</p> <lb ed="ZW" n="0285a02"/><p xml:id="pZW03p0285a0201">经曰“若卵生”至“非无想”者，此释也。无著论曰： <lb ed="ZW" n="0285a03"/>“差别说也”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285001" n="0285001"/>三重：一擧四生，二色无色，三有想无想。 <lb ed="ZW" n="0285a04"/>此列生类也。即是四生。《地论》云：生依至差别。无著 <lb ed="ZW" n="0285a05"/>论云：“受生别”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285002" n="0285002"/>故，杂诸根起名生。生别不同，有其四 <lb ed="ZW" n="0285a06"/>种：依壳而生曰卵，含藏而出曰胎，假润而兴曰湿，欻然而 <lb ed="ZW" n="0285a07"/>现曰化。此列生类也。人、畜二趣幷具四生，饿鬼唯有胎 <lb ed="ZW" n="0285a08"/>化，诸天、地狱一向化生。若以四生对六趣，六趣狭而四 <lb ed="ZW" n="0285a09"/>生宽，以中阴化生，非趣摄故。“若有色若无色”者，此列 <lb ed="ZW" n="0285a10"/>界类。无著论曰：依止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285003" n="0285003"/>别故。界者，别義。一欲，二 <lb ed="ZW" n="0285a11"/>色，三无色。若有色，即摄下二界众生；若无色，即摄上一 <lb ed="ZW" n="0285a12"/>界众生。何故如是？以欲界必幷有色，色界其必无欲，无 <lb ed="ZW" n="0285a13"/>色一界无色无欲故。“若有想，若无想，若非有想、非无 <lb ed="ZW" n="0285a14"/>想”者，此列性类。性者，体義。一切众生以想为性。无 <lb ed="ZW" n="0285a15"/>著论曰：“境界所摄别<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285004" n="0285004"/>”故。“有想”者，即有心而粗；“无 <lb ed="ZW" n="0285a16"/>想”者，即无心而寂。“非有想非无想”者，即虽有心而非 <lb ed="ZW" n="0285a17"/>粗非寂。非粗故异有想，非寂故异无想，故言“非有想非 <lb ed="ZW" n="0285a18"/>无想”也。言“若有想”，即摄七有想定及欲界众生；“若无 <lb ed="ZW" n="0285a19"/>想”，即摄二无想定及无想天众生；“非有非无”即摄非想 <lb ed="ZW" n="0285a20"/>非非想天众生。《俱舍论》云：由想昧劣，谓无明勝想得非 <lb ed="ZW" n="0285a21"/>想，名有昧劣想，故名非非想。此幷廣心之境，欲求作<persName>佛</persName>， <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0286a" n="0286a"/> <lb ed="ZW" n="0286a01"/>必先依之而发心也。此界性二类，《十地论》名粗细差别。</p> <lb ed="ZW" n="0286a02"/><p xml:id="pZW03p0286a0201">经曰“所有众生界，众生所摄”者，此结<persName>佛</persName>说。故无著 <lb ed="ZW" n="0286a03"/>论曰：“谓上种种想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286001" n="0286001"/>，住众生界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286002" n="0286002"/>，<persName>佛</persName>施设说也。”</p> <lb ed="ZW" n="0286a04"/><p xml:id="pZW03p0286a0401">经曰“我皆令入无馀涅槃而灭度之”者，此第二，明第 <lb ed="ZW" n="0286a05"/>一恩心也。三意：一第一心，二第一法，三第一事。“我皆 <lb ed="ZW" n="0286a06"/>令入”者，此能施恩，即第一心也。“无馀涅槃”者，此所施 <lb ed="ZW" n="0286a07"/>恩，即第一法。此有二義：一、三障永尽，二、德满无缺，故 <lb ed="ZW" n="0286a08"/>号“无馀”。不同二乘，但亡身智，名曰“无馀”。“涅槃” <lb ed="ZW" n="0286a09"/>者，翻为灭度，亦言寂灭，亦言成就大乐，亦曰淸凉。“而 <lb ed="ZW" n="0286a10"/>灭度之”者，欲令众生皆证此乐，故言度之。此第一事也。 <lb ed="ZW" n="0286a11"/>无著论问曰：“何故愿此不可得義”？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286003" n="0286003"/>论曰：“生所摄故 <lb ed="ZW" n="0286a12"/>无过”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286004" n="0286004"/>彼又问曰：“如所说卵生等，幷入愿数者，彼卵 <lb ed="ZW" n="0286a13"/>生、湿生、无想及非有想、非无想等，则不能入，云何能令 <lb ed="ZW" n="0286a14"/>一切众生入涅槃也？有三因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286005" n="0286005"/>缘故。难处生者，待时 <lb ed="ZW" n="0286a15"/>故；非熟者，成熟之故；已成熟者，解脱之故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286006" n="0286006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0286006" n="0286006"/>彼又问 <lb ed="ZW" n="0286a16"/>道：“何故说无馀涅槃界，不直说涅槃？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286007" n="0286007"/>彼自释言：“若 <lb ed="ZW" n="0286a17"/>如是，便与<persName>世尊</persName>所说初禅等方便涅槃不别故，彼自以丈夫 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0287a" n="0287a"/> <lb ed="ZW" n="0287a01"/>力故，无<persName>佛</persName>亦得，但非究竟”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287001" n="0287001"/>故。案：此初定等凡夫外 <lb ed="ZW" n="0287a02"/>道，及劫烧时同皆得故。彼又问云：“何故不说有馀涅槃 <lb ed="ZW" n="0287a03"/>界？”释云：“彼共果故，自以夙业。又値<persName>佛</persName>说而得果故。 <lb ed="ZW" n="0287a04"/>又非一向身苦有馀故说无馀。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287002" n="0287002"/>前来二心相唯慈悲，非 <lb ed="ZW" n="0287a05"/>无智慧。前之廣心，虽与人天之乐，即是下恩；与二乘乐， <lb ed="ZW" n="0287a06"/>即是中恩；今与大涅槃无上之乐，故是第一恩也。</p> <lb ed="ZW" n="0287a07"/><p xml:id="pZW03p0287a0701">经曰“如是灭度”至“即非菩萨”者，此是第三，常恩 <lb ed="ZW" n="0287a08"/>也。三重：一牒前二心，明俗有慈悲；二正辨常恩，明缘真 <lb ed="ZW" n="0287a09"/>有智慧；三释所以。“如是灭度”者，牒第一心；“无量无 <lb ed="ZW" n="0287a10"/>边”等者，牒廣大心。由此二心是慈悲故，处有不息也。 <lb ed="ZW" n="0287a11"/>然无量有四義：一者，约事名无量，由菩萨恒起大悲及正 <lb ed="ZW" n="0287a12"/>勤，自度令他度，无量众生皆得涅槃，是事无量。二者，时 <lb ed="ZW" n="0287a13"/>无量，于无量劫自度令他度，无量众生得涅槃故。三者， <lb ed="ZW" n="0287a14"/>方便无量，于向劫中，由悲智故，随众生根性种种方便，现 <lb ed="ZW" n="0287a15"/>三乘教，度脱之故。四者，性无量，众生有三性，二性有 <lb ed="ZW" n="0287a16"/>量，一性无量。遍计所执性、依他起性是有量虚妄法故， <lb ed="ZW" n="0287a17"/>圆成实性名无量真智境故。一切众生，约前二性，则无 <lb ed="ZW" n="0287a18"/>般<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287003" n="0287003"/>涅槃，与如如智相违故。约圆成实性，得般<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287004" n="0287004"/>涅槃， <lb ed="ZW" n="0287a19"/>以四德为体，与如如智相应故。由约此性是无量故，得 <lb ed="ZW" n="0287a20"/>般<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287005" n="0287005"/>涅槃。又无量者，竖通三界；无边者，横括十方。 <lb ed="ZW" n="0287a21"/>“实无众生得灭度者”，由智缘真，物我一体，此正常恩。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0288a" n="0288a"/> <lb ed="ZW" n="0288a01"/>常有二种：一者，常体，谓人法二空，性无迁变故；二者，常 <lb ed="ZW" n="0288a02"/>用，谓处摄生，化用不断故。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“菩萨取一切众 <lb ed="ZW" n="0288a03"/>生，犹如我身。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288001" n="0288001"/>以此義故，菩萨自身灭度，无异众生得 <lb ed="ZW" n="0288a04"/>灭度者。此由悲故，己外无异生；智故，异生外无己。故 <lb ed="ZW" n="0288a05"/>曰：实无得度。无著亦同此也。依《文殊般若经》，明众生 <lb ed="ZW" n="0288a06"/>界不增不减，故无得灭者。经云：“假使一<persName>佛</persName>住世，若一 <lb ed="ZW" n="0288a07"/>劫，若过一劫，如此一<persName>佛</persName>世界，复有无量无边诸<persName>佛</persName>，如是一 <lb ed="ZW" n="0288a08"/>一<persName>佛</persName>昼夜说法，心无暂息，各各度于无量恒沙众生，皆入 <lb ed="ZW" n="0288a09"/>涅槃。于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288002" n="0288002"/>众生界亦不增不减，何以故？众生定相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288003" n="0288003"/>不 <lb ed="ZW" n="0288a10"/>可得故。十方亦尔。”</p> <lb ed="ZW" n="0288a11"/><p xml:id="pZW03p0288a1101">“何以故”至“即非菩萨”者，第三，释所以也。前言化 <lb ed="ZW" n="0288a12"/>生入灭，後云无生得度，二言矛盾，故责何以。即自释云： <lb ed="ZW" n="0288a13"/>“若菩萨有众生相，即非菩萨”，由己外见众生故非菩萨。 <lb ed="ZW" n="0288a14"/>故无著论曰：“若菩萨于众生所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288004" n="0288004"/>他想转非自体想，不名 <lb ed="ZW" n="0288a15"/>菩萨故”。<name role="" type="person">世亲</name>论亦同。彼云：“若菩萨于众生起众生想， <lb ed="ZW" n="0288a16"/>不生我想，则不应得菩萨名。如是取众生如我身，常不捨 <lb ed="ZW" n="0288a17"/>離，是名常心利益。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288005" n="0288005"/>此示废异智。</p> <lb ed="ZW" n="0288a18"/><p xml:id="pZW03p0288a1801">经曰“何以故非”至“不名菩萨”者，此第四，明不顚倒 <lb ed="ZW" n="0288a19"/>思。己外见生，竟有何失，而言非？故即自释言：“若菩萨 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0289a" n="0289a"/> <lb ed="ZW" n="0289a01"/>起众生相等，则不名菩萨。”我等四执是分别，分别之心， <lb ed="ZW" n="0289a02"/>即菩萨正障。既有正障，故非菩萨。今明菩萨无我等相， <lb ed="ZW" n="0289a03"/>则自惑已亡。心无顚倒，故能常化也。初我相，就内身 <lb ed="ZW" n="0289a04"/>破；次三相，就外境破。有我相，故无涅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289001" n="0289001"/>槃；若有众生 <lb ed="ZW" n="0289a05"/>等见，故无慈悲，故非菩萨。今无四见，明有悲智，有悲智 <lb ed="ZW" n="0289a06"/>故，则是菩萨。故无著论曰：“若以烦恼取众生命人想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289002" n="0289002"/>， <lb ed="ZW" n="0289a07"/>转彼则有我想，及于众生中，有众生想转，菩萨于彼不转， <lb ed="ZW" n="0289a08"/>已断我见，故得自行平等相故。行谓五阴行，信解自他平 <lb ed="ZW" n="0289a09"/>等故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289003" n="0289003"/></p> <lb ed="ZW" n="0289a10"/><p xml:id="pZW03p0289a1001">经曰“复次须菩提”至“行于佈施”者，此下第二，答 <lb ed="ZW" n="0289a11"/>“云何修行”。然无著<name role="" type="person">世亲</name>名高印度，奇才卓荦，昆季师 <lb ed="ZW" n="0289a12"/>资，幷学冠当时，位隆上忍，悲雲外作，慧炬内融。注法泽 <lb ed="ZW" n="0289a13"/>而洽群萌，秉智灯而辉巨夜。皆以修多罗藏秘密难通，各 <lb ed="ZW" n="0289a14"/>畅述所知，制兹经论。虽复筌罤异唱，阙旨无违，庶返迷 <lb ed="ZW" n="0289a15"/>方，殊途一致耳。然<name role="" type="person">世亲</name>所制，後魏翻行，无著注述，後随 <lb ed="ZW" n="0289a16"/>方释。前论则行之已久，取则者成林；後论乃创始流传， <lb ed="ZW" n="0289a17"/>知闻者适有一二。今先依无著，後述<name role="" type="person">世亲</name>。师递相承，以 <lb ed="ZW" n="0289a18"/>为其次。无著论曰：“彼诸波罗蜜有二种果：一未来，二 <lb ed="ZW" n="0289a19"/>现<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289004" n="0289004"/>在。”案：论即以二果释经三句。“未来果者，施得大 <lb ed="ZW" n="0289a20"/>福报，戒得释梵报，忍得大伴助大眷属，进得果报不断，定 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0290a" n="0290a"/> <lb ed="ZW" n="0290a01"/>得生身不可损壞，慧得诸根猛利，于大人众得自在等。现 <lb ed="ZW" n="0290a02"/>在果者，得一切信敬供养，及现法涅槃等。云何释经三 <lb ed="ZW" n="0290a03"/>句？论云：若求未来果故行施，为住物行施，如所施物还 <lb ed="ZW" n="0290a04"/>得彼物果”，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290001" n="0290001"/>此为所除。经言：“不住于物，应行佈施。” <lb ed="ZW" n="0290a05"/>物即事也。此不住者，是能除。无著论云：“此为依義，显 <lb ed="ZW" n="0290a06"/>示对治住著故。应行施者，此为说相，谓说檀等故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290002" n="0290002"/> <lb ed="ZW" n="0290a07"/>又云：“若求未来尸罗等果故行施，为有所住行施，此为所 <lb ed="ZW" n="0290a08"/>除。经言：无所住应行佈施。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290003" n="0290003"/>“无所住”者，此是能除。 <lb ed="ZW" n="0290a09"/>案：能求即有取障，能除即无相修。此之两句，但约未来 <lb ed="ZW" n="0290a10"/>果以释。论云：“若求现在果信敬供养等故行施，为住色 <lb ed="ZW" n="0290a11"/>声香味触行施”，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290004" n="0290004"/>此为所除故。</p> <lb ed="ZW" n="0290a12"/><p xml:id="pZW03p0290a1201">经曰“不住色”等，此为能除。若求现法涅槃故行施， <lb ed="ZW" n="0290a13"/>为住法行施，此为所除。故经言：不住于法应行佈施。此 <lb ed="ZW" n="0290a14"/>为能除。此一句约现在果以释。此解与旧释硕反，应知。 <lb ed="ZW" n="0290a15"/>若依<name role="" type="person">世亲</name>论释，以一偈摄此三句经文。偈云：“自身及报 <lb ed="ZW" n="0290a16"/>恩，果报斯不著，护存已不施，防求于异事。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290005" n="0290005"/>故摄三句 <lb ed="ZW" n="0290a17"/>者。论曰“不住于事者，谓不著自身。无所住者，谓不著 <lb ed="ZW" n="0290a18"/>报恩。报恩者，谓供养恭敬种种等门。不住色等者，谓不 <lb ed="ZW" n="0290a19"/>著果报。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290006" n="0290006"/>下半偈解不住意。此三句经，即为三别相传 <lb ed="ZW" n="0290a20"/>解释。前二句，约现在；後一句，约未来。正解修行有三， <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0291a" n="0291a"/> <lb ed="ZW" n="0291a01"/>即教離三障：一不行障，二僻行障，三倒行障。依<name role="" type="person">世亲</name>论， <lb ed="ZW" n="0291a02"/>初令不著自身，即離初障；次令不著报恩，離第二障；後令 <lb ed="ZW" n="0291a03"/>不著果报，離第三障，即为三重。不住于事者，此初句也。 <lb ed="ZW" n="0291a04"/>即不著自身，住犹是著。论云：谓不住自身，故事著五阴 <lb ed="ZW" n="0291a05"/>身事。此有二种：一以菩萨善知自身本空无物，但是假 <lb ed="ZW" n="0291a06"/>名；二知身无常，不久磨灭，何足可保？是故不著。若著 <lb ed="ZW" n="0291a07"/>自身，则有二过：一畏身不活，拥财向己，不肯佈施，即是 <lb ed="ZW" n="0291a08"/>悭贪；二者设行佈施，心有取想，不到彼岸，即是其障。今 <lb ed="ZW" n="0291a09"/>既不住行施，即離初障也。经曰“无所住”等者，<name role="" type="person">世亲</name>论 <lb ed="ZW" n="0291a10"/>云：“不住报恩”。报恩者，谓以少施而求大报。若报他 <lb ed="ZW" n="0291a11"/>报，名为僻行。一者因僻，不以悲智为方便故；二者果僻， <lb ed="ZW" n="0291a12"/>不以<persName>佛</persName>果为所求故。今既以二行为因，求三德果，故離第 <lb ed="ZW" n="0291a13"/>二障也。故无所住也。此二據现在也。</p> <lb ed="ZW" n="0291a14"/><p xml:id="pZW03p0291a1401">经曰“不住色佈施”等者，论曰：“不著果报”，此一據 <lb ed="ZW" n="0291a15"/>未来，无著约现在。正报是受体，在法尘；依报是受资，即 <lb ed="ZW" n="0291a16"/>五尘。生死之受，实苦计乐，所以是倒；为生受体，求受之 <lb ed="ZW" n="0291a17"/>资，故亦名倒。今令不住五尘，即捨依报；不住法尘，即捨 <lb ed="ZW" n="0291a18"/>正报。为求<persName>佛</persName>果德而行施者，即菩萨正行也。问：行乃尘 <lb ed="ZW" n="0291a19"/>沙，何故唯论佈施？答：为明菩萨行者。若行一行，即摄 <lb ed="ZW" n="0291a20"/>一切行，故擧一檀以摄诸行也。<name role="" type="person">世亲</name>、无著皆以三檀具摄 <lb ed="ZW" n="0291a21"/>六度。故论说言：“六波罗蜜所摄一切檀那性故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291001" n="0291001"/>一 <lb ed="ZW" n="0291a22"/>者，资生檀，摄佈施一度，此名体相当也。二者，无畏檀， <lb ed="ZW" n="0291a23"/>摄戒、忍两度。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“于已作、未作恶不生怖畏 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0292a" n="0292a"/> <lb ed="ZW" n="0292a01"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292001" n="0292001"/>于已作恶佈施捨心者，无报怨心故。不令他怖， <lb ed="ZW" n="0292a02"/>忍施无畏施也。于未作恶不生怖畏故者，而不犯戒，起恶 <lb ed="ZW" n="0292a03"/>加物，戒施无畏也。三者，法檀摄进、定、慧三度，身心不 <lb ed="ZW" n="0292a04"/>倦故是进，善知识故是定，如实说法故是慧。故论偈曰： <lb ed="ZW" n="0292a05"/>“檀義摄于六，资生无畏法，此中一二三，名为修行 <lb ed="ZW" n="0292a06"/>住。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292002" n="0292002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0292002" n="0292002"/>此答云何修行竟。</p> <lb ed="ZW" n="0292a07"/><p xml:id="pZW03p0292a0701">经曰“须菩提！菩萨应如是佈施，不住于相想”者，自 <lb ed="ZW" n="0292a08"/>下答第三降伏心问。虽答伏心，即是成上修行。上所以 <lb ed="ZW" n="0292a09"/>不著三事者，良由内有不取相心故。若依外国疏释，此下 <lb ed="ZW" n="0292a10"/>但答第三问，不兼成上二问。然束为两节，初明发起无心 <lb ed="ZW" n="0292a11"/>可以相，下明发起无疑心。于中五重：一立本，二利益，三 <lb ed="ZW" n="0292a12"/>擧譬，四合喩，五劝行。此立本也。“应如是佈施”者，应 <lb ed="ZW" n="0292a13"/>如上不见三轮，行无相施。“不住相想”者，谓施者、受者 <lb ed="ZW" n="0292a14"/>财物相，此为所住，即所取也。想谓能取三轮想，此谓能 <lb ed="ZW" n="0292a15"/>住，即能取也。相是遍计所执性，即相结；想是依他起性， <lb ed="ZW" n="0292a16"/>即粗重结。此二种结，即菩萨正障。若作无性观，观遍计 <lb ed="ZW" n="0292a17"/>所执，本末无相，故相结灭，即不住相也。观依他，本来无 <lb ed="ZW" n="0292a18"/>生，故粗重结灭，即不住想也。若行诸度，離诸度相想，即 <lb ed="ZW" n="0292a19"/>降伏执相心，成无相行也。</p> <lb ed="ZW" n="0292a20"/><p xml:id="pZW03p0292a2001">经曰“何以故”至“不可思量”者，此第二，释利益也。 <lb ed="ZW" n="0292a21"/>“何以故”者，住相何损？捨相何益？而今不住故。又若 <lb ed="ZW" n="0292a22"/>離施相想者，云何能成施福？故即释云：“若菩萨不住相 <lb ed="ZW" n="0292a23"/>佈施，其福德聚不可思量。”此答明福难量也。何者？有 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0293a" n="0293a"/> <lb ed="ZW" n="0293a01"/>相是俗，无相是真。有相行施，但感世间之报，其福有穷； <lb ed="ZW" n="0293a02"/>无相行施，远招出世之果，其福无量。此于三轮，虽離相 <lb ed="ZW" n="0293a03"/>想，非无平等惠而行佈施，故不可量也。</p> <lb ed="ZW" n="0293a04"/><p xml:id="pZW03p0293a0401">经曰“须菩提”至後“<persName>佛</persName>言如是”者，此第三，擧譬。前 <lb ed="ZW" n="0293a05"/>虽法说，義犹未彰，故引空为喩，成福德多。故无著论曰： <lb ed="ZW" n="0293a06"/>“如是建立不住已，或有菩萨贪福德故，于此不堪为令堪 <lb ed="ZW" n="0293a07"/>故。<persName>世尊</persName>显示不住，行施福聚甚多，犹如虚空。有三因 <lb ed="ZW" n="0293a08"/>缘：一遍一切处，谓于住不住中福生故；二宽廣高大殊勝 <lb ed="ZW" n="0293a09"/>故；三无尽究竟不穷故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293001" n="0293001"/>若相传解空有三義，故不可 <lb ed="ZW" n="0293a10"/>量：一性常，二体一，三容受。无相佈施类空亦尔。一常 <lb ed="ZW" n="0293a11"/>而不变，二众相寂灭，三体合众德。备此三義，故不可量 <lb ed="ZW" n="0293a12"/>也。文中两褈：一问东方，二类馀九。为彰因满，如空无 <lb ed="ZW" n="0293a13"/>限故。东方三重：一问，二答，三述。此问也。东方空体 <lb ed="ZW" n="0293a14"/>论□远近，可思量不？答述可知。次问九方，类以可解。</p> <lb ed="ZW" n="0293a15"/><p xml:id="pZW03p0293a1501">经曰“须菩提”至“不可思量”者，此第四，合喩。无相 <lb ed="ZW" n="0293a16"/>佈施，如空三德，故云亦如是。</p> <lb ed="ZW" n="0293a17"/><p xml:id="pZW03p0293a1701">经曰“<persName>佛</persName>复告”至“行于佈施”，此第五，劝行也。但应 <lb ed="ZW" n="0293a18"/>如我上来教汝離于相想而行施者，必成大果功德之聚，如 <lb ed="ZW" n="0293a19"/>空无限也。上来答问标宗略说竟。</p> <lb ed="ZW" n="0293a20"/><p xml:id="pZW03p0293a2001">经曰“须菩提”至“见<persName>如来</persName>不”者，此下第二，因答断 <lb ed="ZW" n="0293a21"/>疑。即开宗廣释。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“自此以下，一切修多罗断 <lb ed="ZW" n="0293a22"/>生疑。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293002" n="0293002"/>三重：一约正行断疑，二约正教断疑，三约正果 <lb ed="ZW" n="0293a23"/>断疑。此第一，约正行也。六重：一问，二答，三释，四印 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0294a" n="0294a"/> <lb ed="ZW" n="0294a01"/>妄，五显真，六结实。此第一，问也。疑者云：若为菩提而 <lb ed="ZW" n="0294a02"/>行施者，此即有相；若无所为，即施空无益。前来既行忘 <lb ed="ZW" n="0294a03"/>相之深因，应招无相之妙果；今既见有相之身，则因非无 <lb ed="ZW" n="0294a04"/>住明矣。为断此疑，故为斯问也。相即三十二相，可以此 <lb ed="ZW" n="0294a05"/>相见真体不？<persName>佛</persName>及问善吉者，凡有三義：一明理体平等， <lb ed="ZW" n="0294a06"/>契者便通。若<persName>佛</persName>独说，似有我见，与居己无我故，令弟子 <lb ed="ZW" n="0294a07"/>说也。二为接下情，若<persName>佛</persName>独说，则近行之流咸生自绝。既 <lb ed="ZW" n="0294a08"/>见下人能说，则便依修。故《地论》云：何故菩萨说，增长 <lb ed="ZW" n="0294a09"/>诸菩萨力故。三明毕竟断疑，要须反问，令其取解也。</p> <lb ed="ZW" n="0294a10"/><p xml:id="pZW03p0294a1001">经曰“须菩提言”至“得见<persName>如来</persName>”，此第二，答也。先 <lb ed="ZW" n="0294a11"/>总，後别。明须菩提承<persName>佛</persName>加被，善知法身体是无为，但可 <lb ed="ZW" n="0294a12"/>显了，非修所得，故云“不可以相成就得见<persName>如来</persName>”。若以相 <lb ed="ZW" n="0294a13"/>见<persName>如来</persName>，有二过失：一同轮王有三十二相故，二同有为有 <lb ed="ZW" n="0294a14"/>三相故。故论云：“何以故？<persName>如来</persName>名无为法身故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294001" n="0294001"/></p> <lb ed="ZW" n="0294a15"/><p xml:id="pZW03p0294a1501">经曰“何以故”至“即非相”者，此第三，释。显何以故 <lb ed="ZW" n="0294a16"/>者，问前“不也”意。即释云“<persName>如来</persName>所说相即非相”故。所 <lb ed="ZW" n="0294a17"/>说化身俗谛相，即非法身勝義相，故云“即非相”也。</p> <lb ed="ZW" n="0294a18"/><p xml:id="pZW03p0294a1801">经曰“<persName>佛</persName>告”至“皆是妄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294002" n="0294002"/>语”者，此第四，印成有为 <lb ed="ZW" n="0294a19"/>虚妄也。前明善吉说妄称理，下<persName>如来</persName>自说成前義实。故 <lb ed="ZW" n="0294a20"/><name role="" type="person">世亲</name>论云：“示现彼处三相无故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294003" n="0294003"/>案：彼处即法身处， <lb ed="ZW" n="0294a21"/>離生、住、灭，故言无；凡说俗相非真实体，故云妄语。无 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0295a" n="0295a"/> <lb ed="ZW" n="0295a01"/>著论云：“第一義中相具足为虚妄，相非具足不虚妄。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295001" n="0295001"/></p> <lb ed="ZW" n="0295a02"/><p xml:id="pZW03p0295a0201">经曰“若见”至“非妄语”者，此第五，显真也。若见有 <lb ed="ZW" n="0295a03"/>为之三相，非是无为之实相，为人说者，此非妄语，此达妄 <lb ed="ZW" n="0295a04"/>入真也。</p> <lb ed="ZW" n="0295a05"/><p xml:id="pZW03p0295a0501">经曰“如是诸相非相，则见<persName>如来</persName>”者，此第六，结实也。 <lb ed="ZW" n="0295a06"/>“如是诸相非相”者，牒前化相非真；“则见<persName>如来</persName>”者，结实。 <lb ed="ZW" n="0295a07"/>明菩萨善知<persName>如来</persName>法身，即相无相，離相证实，故见<persName>如来</persName>。 <lb ed="ZW" n="0295a08"/>故无著论曰：“此为显现。谓相应三昧及摄散心时，于彼 <lb ed="ZW" n="0295a09"/>相中，非相见故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295002" n="0295002"/><name role="" type="person">世亲</name>论云：“菩萨如是知<persName>如来</persName>为<persName>佛</persName>菩 <lb ed="ZW" n="0295a10"/>提，行于佈施。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295003" n="0295003"/>此明菩萨，如是通达，行離相因，得无 <lb ed="ZW" n="0295a11"/>为果，不名执著也。断初正行疑竟。</p> <lb ed="ZW" n="0295a12"/><p xml:id="pZW03p0295a1201">经曰“须菩提”至“生实相不”者，次第二，约正教断 <lb ed="ZW" n="0295a13"/>疑。先问，後答。此问也。疑者云：前说不住之因既不可 <lb ed="ZW" n="0295a14"/>得，则深而难行。後说无相之果又是无为，则妙复难得。 <lb ed="ZW" n="0295a15"/>是则<persName>如来</persName>在世，深行难解，乃得利益。未来末世，機根浅 <lb ed="ZW" n="0295a16"/>薄，颇有闻经，行无住之深因，得无相之妙果。不如其不 <lb ed="ZW" n="0295a17"/>得，则<persName>如来</persName>有徒说之过。于中五重：一标章，二擧信，三时 <lb ed="ZW" n="0295a18"/>节，四闻教，五褈问。可知。</p> <lb ed="ZW" n="0295a19"/><p xml:id="pZW03p0295a1901">经曰“<persName>佛</persName>告须菩提”至“生实相不”者，此答也。答意 <lb ed="ZW" n="0295a20"/>者，虽复末世，必有信者，谓凡圣二人具足三德，于此深 <lb ed="ZW" n="0295a21"/>義，决信不疑，即成<persName>如来</persName>不空说法也。答中，先遮无，後示 <lb ed="ZW" n="0295a22"/>有。此遮无也。<persName>佛</persName>将说有以杜疑，先遮无以正问，故言莫 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0296a" n="0296a"/> <lb ed="ZW" n="0296a01"/>作是说。</p> <lb ed="ZW" n="0296a02"/><p xml:id="pZW03p0296a0201">经曰“<persName>佛</persName>复告”至“法欲灭时”者，此示有也。示有中， <lb ed="ZW" n="0296a03"/>先示比信，後示证信。比信则依于戒福慧。又初明戒福， <lb ed="ZW" n="0296a04"/>擧供诸<persName>佛</persName>；後明智慧，则说二空。良以福从田生，智由境 <lb ed="ZW" n="0296a05"/>发。田中之上，莫勝<persName>如来</persName>；境界之深，岂过空理？是以擧 <lb ed="ZW" n="0296a06"/><persName>佛</persName>勝田，彰福廣大；明空境妙，显智幽微。比信六重：一信 <lb ed="ZW" n="0296a07"/>时，二信德，三信依，四信体，五信因，六信果。此第一，信 <lb ed="ZW" n="0296a08"/>时也。未来末世法欲灭时者，<persName>佛</persName>者，<persName>佛</persName>灭度後第五五百年 <lb ed="ZW" n="0296a09"/>也。依《大集月藏经》，第一五百年，解脱得坚固；第二五 <lb ed="ZW" n="0296a10"/>百年，禅定得坚固；第三五百年，智慧得坚固；第四五百 <lb ed="ZW" n="0296a11"/>年，造塔寺得坚固；第五五百，斗诤坚固。若以正像皆千 <lb ed="ZW" n="0296a12"/>年者，即第五五百年，经云：末世故。若正法只五百年者， <lb ed="ZW" n="0296a13"/>则第四五百年，经云：法欲灭时故。无著论曰：“正法欲灭 <lb ed="ZW" n="0296a14"/>时者，谓修行渐灭时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0296001" n="0296001"/>”也，则第四五百年。</p> <lb ed="ZW" n="0296a15"/><p xml:id="pZW03p0296a1501">经曰“有持戒修福德智慧”者，此第二，信德也。依无 <lb ed="ZW" n="0296a16"/>著论云：“戒等三学”。与福德对，彼智慧幷是福门，而两 <lb ed="ZW" n="0296a17"/>说者，戒是止相，福修義，所以二说。持戒者，淸禁自居， <lb ed="ZW" n="0296a18"/>防息三业；修福者，随事造修，备积众善。此二即比信之 <lb ed="ZW" n="0296a19"/>德。无著论曰：“功德者，少欲等功德等为初，乃至三摩提 <lb ed="ZW" n="0296a20"/>等，即福德也。智慧者，鉴照空有，令心无滞，即证信之德 <lb ed="ZW" n="0296a21"/>也。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0296002" n="0296002"/></p> <lb ed="ZW" n="0296a22"/><p xml:id="pZW03p0296a2201">经曰“于此修多罗章句”者，此第三，信依也。“修 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0297a" n="0297a"/> <lb ed="ZW" n="0297a01"/>多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297001" n="0297001"/>罗”即此经也。“章”言大分，“句”论委细。前说不 <lb ed="ZW" n="0297a02"/>住因为一章，後说无相果为一章。故云“章句”者，因中不 <lb ed="ZW" n="0297a03"/>住色等之流，果中相即非相之类。依无著论：“修多罗句 <lb ed="ZW" n="0297a04"/>说者，谓所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297002" n="0297002"/>有義。”则以所诠为说，能诠为句。</p> <lb ed="ZW" n="0297a05"/><p xml:id="pZW03p0297a0501">经曰“能生信心，以此为实”者，此第四，信体也。信 <lb ed="ZW" n="0297a06"/>行无住之深因，必招无相之妙果。又信法有实益，实有信 <lb ed="ZW" n="0297a07"/>人。</p> <lb ed="ZW" n="0297a08"/><p xml:id="pZW03p0297a0801">经曰“<persName>佛</persName>复告”至“而种善根”者，此第五，明信因。两 <lb ed="ZW" n="0297a09"/>重：一反释，二顺解。此初也，两褈：一非少供诸<persName>佛</persName>，二少 <lb ed="ZW" n="0297a10"/>种善根，树因久也。</p> <lb ed="ZW" n="0297a11"/><p xml:id="pZW03p0297a1101">经曰“<persName>佛</persName>复”至“种诸善根”者，此顺释也。一供事多 <lb ed="ZW" n="0297a12"/><persName>佛</persName>，二多种善根。明殖福深。问：前信德中云持戒，今言 <lb ed="ZW" n="0297a13"/>供<persName>佛</persName>者何？答：持戒淸洁称可，圣心则为法供，此无违。</p> <lb ed="ZW" n="0297a14"/><p xml:id="pZW03p0297a1401">经曰“闻是”至“生净信”者，此第六，信果。信果有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297003" n="0297003"/> <lb ed="ZW" n="0297a15"/>三：一信微，二证重，三因诚。此初，信微也。显信少而福 <lb ed="ZW" n="0297a16"/>多，故云“乃至一念”也。</p> <lb ed="ZW" n="0297a17"/><p xml:id="pZW03p0297a1701">经曰“须菩提”至“是诸众生”者，此第二，证重也。世 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0298a" n="0298a"/> <lb ed="ZW" n="0298a01"/>亲论曰：彼持<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298001" n="0298001"/>戒等人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298002" n="0298002"/>，诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>非见果比知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298003" n="0298003"/>□… <lb ed="ZW" n="0298a02"/>□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298004" n="0298004"/></p> <lb ed="ZW" n="0298a03"/> <lb ed="ZW" n="0298a04"/><p xml:id="pZW03p0298a0401">□…□事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298005" n="0298005"/>此何为福德□…□正言殑伽，此翻为□ <lb ed="ZW" n="0298a05"/>…□许河中沙数世界，一沙为一世界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298006" n="0298006"/>□…□</p> <lb ed="ZW" n="0298a06"/><p xml:id="pZW03p0298a0601">经曰“须菩提”至“何况其沙”者，第二□…□诸河是 <lb ed="ZW" n="0298a07"/>□…□河尙无数，况乃其沙？</p> <lb ed="ZW" n="0298a08"/><p xml:id="pZW03p0298a0801">经曰“<persName>佛</persName>言”至“得福多否”者，此第三,问施也。一恒 <lb ed="ZW" n="0298a09"/>之沙为第一多，一沙复为一河为第二多，诸恒之中复各有 <lb ed="ZW" n="0298a10"/>沙，为第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298007" n="0298007"/>三多，诸沙之中一沙复为一界，为第四多。若 <lb ed="ZW" n="0298a11"/>人施宝同于此□，所生之福，得为多不？</p> <lb ed="ZW" n="0298a12"/><p xml:id="pZW03p0298a1201">经曰“须菩提言甚多”至“得福甚多”者，此第四，答施 <lb ed="ZW" n="0298a13"/>也。宝多福勝，故甚多也。</p> <lb ed="ZW" n="0298a14"/><p xml:id="pZW03p0298a1401">经曰“<persName>佛</persName>告须菩提”至“阿僧祇”者，此第五，比勝，正 <lb ed="ZW" n="0298a15"/>明经勝用也。此明施宝虽多，但是有流而生福少；持经虽 <lb ed="ZW" n="0298a16"/>少，能感菩提而生福多。此乃染净悬殊、陞沉不类，故言 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0299a" n="0299a"/> <lb ed="ZW" n="0299a01"/>勝前无量也。无著论名此一段为“摄取福德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299001" n="0299001"/>”也。</p> <lb ed="ZW" n="0299a02"/><p xml:id="pZW03p0299a0201">经曰“复次”至“如<persName>佛</persName>塔庙”者，此第六，释勝。明此经 <lb ed="ZW" n="0299a03"/>之勝成，生福多也。五重：一明经力，能令物尊；二辨经 <lb ed="ZW" n="0299a04"/>体，从真流出；三显经教，诸<persName>佛</persName>同说；四擧经用，为灭惑本； <lb ed="ZW" n="0299a05"/>五论经福，诸善中勝。初能令物尊。四重：一令处尊，二 <lb ed="ZW" n="0299a06"/>令人贵，三释人贵，四释处尊。此令处尊也。<name role="" type="person">世亲</name>论云： <lb ed="ZW" n="0299a07"/>“一者所说处，随何等说此经，令生尊重奇特相故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299002" n="0299002"/>无 <lb ed="ZW" n="0299a08"/>著论名“等供养”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299003" n="0299003"/></p> <lb ed="ZW" n="0299a09"/><p xml:id="pZW03p0299a0901">经曰“何况有人尽能受持<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299004" n="0299004"/>读诵此经”者，此第二， <lb ed="ZW" n="0299a10"/>令人贵也。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“二者，能说人。随何等人能受持 <lb ed="ZW" n="0299a11"/>及说，以尊重经论故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299005" n="0299005"/>何况者，一以无情况有情，谓以 <lb ed="ZW" n="0299a12"/>地况人也；二□□况多，以一偈况尽受也。地无灵，说处 <lb ed="ZW" n="0299a13"/>尙令尊重；人既有识，持者深须敬养也。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“非七 <lb ed="ZW" n="0299a14"/>宝等，随何处捨，随何人能捨，如是生敬重故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299006" n="0299006"/>案：捨 <lb ed="ZW" n="0299a15"/>宝人处，不令人贵。故<name role="" type="person">世亲</name>论云：“此法门与一切诸<persName>佛</persName>如 <lb ed="ZW" n="0299a16"/>来证法，作勝因故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299007" n="0299007"/>案：若不持说，不得菩提。由此義 <lb ed="ZW" n="0299a17"/>故，处人尊贵也。</p> <lb ed="ZW" n="0299a18"/><p xml:id="pZW03p0299a1801">经曰“须菩提”至“稀有之法”者，此第三，释人尊也。 <lb ed="ZW" n="0299a19"/>是人者，即持经人也。得菩提果，名成最上，物不能幷，故 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0300a" n="0300a"/> <lb ed="ZW" n="0300a01"/>云第一。世间所无，名为稀有。无著论名“难作<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300001" n="0300001"/>”。</p> <lb ed="ZW" n="0300a02"/><p xml:id="pZW03p0300a0201">经曰“若是”至“似<persName>佛</persName>”者，此第四，释处尊也。“则为 <lb ed="ZW" n="0300a03"/>有<persName>佛</persName>”者，一解，云经是正教法身，若持在心，是人身中即 <lb ed="ZW" n="0300a04"/>有法身，此以持经之人为处。又解，则为有<persName>佛</persName>，即指持经 <lb ed="ZW" n="0300a05"/>人为<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>本在世，自证此法，为人弘宣。若人受持此 <lb ed="ZW" n="0300a06"/>经，随分取解，名为自觉；为人演说，则是觉他。障虽未 <lb ed="ZW" n="0300a07"/>尽，亦得名<persName>佛</persName>。故经云：当知是人坐我坐处，即是<persName>如来</persName>也。 <lb ed="ZW" n="0300a08"/>又有经之处，则为有<persName>佛</persName>，<persName>佛</persName>教不异经教也。圣既居中处可 <lb ed="ZW" n="0300a09"/>尊□…□<persName>佛</persName>者，此明传经益也。既等<persName>如来</persName>故劝供养，宜作 <lb ed="ZW" n="0300a10"/><persName>佛</persName>□…□弟子者，即是菩萨，有<persName>佛</persName>显有，能说有□…□显 <lb ed="ZW" n="0300a11"/>有，能受两圣居中，处可尊也。无著论名“起<persName>如来</persName>等 <lb ed="ZW" n="0300a12"/>念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300002" n="0300002"/>”。□…□</p> <lb ed="ZW" n="0300a13"/><p xml:id="pZW03p0300a1301">经曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300003" n="0300003"/>“尔时须菩提”至“云何奉持”者，此第二，明 <lb ed="ZW" n="0300a14"/>此经体从□…□一双<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300004" n="0300004"/>问，二双答，三双释。此双问也。 <lb ed="ZW" n="0300a15"/>所以此中□…□虽复对<persName>佛</persName>演说，而未闻其名。既见有大 <lb ed="ZW" n="0300a16"/>□…□愿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300005" n="0300005"/>欲。夫证真如者，得真般若，从真般若流□ <lb ed="ZW" n="0300a17"/>…□流大悲，从大悲流化身，从化身流此经，故此法门□ <lb ed="ZW" n="0300a18"/>…□流也。经真流故，持少福多；宝非真流，施多福少。 <lb ed="ZW" n="0300a19"/>欲显此□…□情，初当何名，此经约文以求目，後我等云 <lb ed="ZW" n="0300a20"/>何奉持约□…□</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0301a" n="0301a"/> <lb ed="ZW" n="0301a01"/><p xml:id="pZW03p0301a0101">经曰“<persName>佛</persName>告”至“波罗蜜”者，下双答。先答初问□… <lb ed="ZW" n="0301a02"/>□宣实，实之为名，本证实者，能流于名，寻名□…□之所 <lb ed="ZW" n="0301a03"/>流还诠证实之智□…□中<persName>佛</persName>自答名金刚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301001" n="0301001"/>□…□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301002" n="0301002"/></p> <lb ed="ZW" n="0301a04"/> <lb ed="ZW" n="0301a05"/><p xml:id="pZW03p0301a0501">□…□罗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301003" n="0301003"/>蜜虽是世间法能□…□心。今言佈施 <lb ed="ZW" n="0301a06"/>及摄六度也。上来约有住断疑竟。</p> <lb ed="ZW" n="0301a07"/><p xml:id="pZW03p0301a0701">经曰“须菩提”至“应如是佈施”者，此事二：约无住断 <lb ed="ZW" n="0301a08"/>疑也。两褈：一约外化，二约自行。外化两褈：一约俗有 <lb ed="ZW" n="0301a09"/>化□…□；二约真无住。此约俗有化也。疑云：若其无 <lb ed="ZW" n="0301a10"/>住，为谁修行？若见众生可为，即名住者也。今明约俗， <lb ed="ZW" n="0301a11"/>可言有为，故言为利众生，应如是佈施。案：若心存三事， <lb ed="ZW" n="0301a12"/>则利物有限；若能不见三事，方为大利也。</p> <lb ed="ZW" n="0301a13"/><p xml:id="pZW03p0301a1301">经曰“须菩提言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301004" n="0301004"/>”至“即非众生”者，此约真无住也。 <lb ed="ZW" n="0301a14"/>众生相者，即众生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301005" n="0301005"/>□…□非众生相者，明其体空，色心 <lb ed="ZW" n="0301a15"/>俱不可□…□无相即。答言：<persName>如来</persName>说一切众生即□…□ <lb ed="ZW" n="0301a16"/>众生名非众生者，正显名空体既空□…□也。故<name role="" type="person">世亲</name>论 <lb ed="ZW" n="0301a17"/>曰：“假名及三□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301006" n="0301006"/>，<persName>如来</persName>離彼相，诸<persName>佛</persName>无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301007" n="0301007"/>彼二，以见实 <lb ed="ZW" n="0301a18"/>法故。”□明得二空外化耳。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0302a" n="0302a"/> <lb ed="ZW" n="0302a01"/><p xml:id="pZW03p0302a0101">经曰“须菩提”至“不异语者”者，次约自行断疑。世 <lb ed="ZW" n="0302a02"/>亲论曰：“此中有疑，于证果中无道，云何彼于果能作 <lb ed="ZW" n="0302a03"/>因？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302001" n="0302001"/>为断此疑者，云理中无教，云何藉教而能得理？ <lb ed="ZW" n="0302a04"/>此疑从上，<persName>如来</persName>实见□今□…□不住，而能为因，此乃圣 <lb ed="ZW" n="0302a05"/>者所知，非凡能测，但依教修也。欲显此行，可信可证，故 <lb ed="ZW" n="0302a06"/>擧四语以劝之。于中两意：一劝信，二防过。此□…□说 <lb ed="ZW" n="0302a07"/>真智实语，说四谛，即人空，如实语说□…□事，此乃境有 <lb ed="ZW" n="0302a08"/>四种，故语有四非。谓<persName>如来</persName>语□…□及小乘说摩诃衍法， <lb ed="ZW" n="0302a09"/>及一切受记，以不虚□…□等，此何所显示，欲令信<persName>如来</persName> <lb ed="ZW" n="0302a10"/>故能忍。于中真语者，为显世谛相故，即苦谛。实语者， <lb ed="ZW" n="0302a11"/>为显世谛修行，有烦恼及淸净相故。于中实语者，此行烦 <lb ed="ZW" n="0302a12"/>恼，此行淸净故。案：此二语则说世间染净，即集谛□… <lb ed="ZW" n="0302a13"/>□者，为第一義谛相故，即灭谛。不异语，为第一義谛。 <lb ed="ZW" n="0302a14"/>修行有烦恼及淸净相故，即道谛。案：此二语则说出世间 <lb ed="ZW" n="0302a15"/>淸净。</p> <lb ed="ZW" n="0302a16"/><p xml:id="pZW03p0302a1601">经曰“须菩提！<persName>如来</persName>所得法所说法，无实无妄语”者， <lb ed="ZW" n="0302a17"/>此防过也。前既□…□畏守言失道，为防彼故。所得法 <lb ed="ZW" n="0302a18"/>者，即二空理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302002" n="0302002"/>，□…□不即理故。言无实教，必顺理故。 <lb ed="ZW" n="0302a19"/>无妄语<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302003" n="0302003"/>□…□喩兴道处无言，故捨船之譬作。无著 <lb ed="ZW" n="0302a20"/>论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302004" n="0302004"/>□…□如言说性故执著。为遣此故，经言：须菩提， <lb ed="ZW" n="0302a21"/><persName>如来</persName>正觉法及说□…□无实无妄。无实者，如言说，性非 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0303a" n="0303a"/> <lb ed="ZW" n="0303a01"/>有故；无妄者，不如言说，自性有故。</p> <lb ed="ZW" n="0303a02"/><p xml:id="pZW03p0303a0201">经曰“须菩提”至“亦复如是”者，此第三，双约有住、 <lb ed="ZW" n="0303a03"/>无住断疑。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“复有疑，若圣人以无为真如法得 <lb ed="ZW" n="0303a04"/>名，彼真如一切时一切处有，云何不住心？得<persName>佛</persName>菩提，则 <lb ed="ZW" n="0303a05"/>非不住。若一切时处实有真如，何故圣人可得，凡夫不 <lb ed="ZW" n="0303a06"/>得？为断此疑，故说斯喩也。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303001" n="0303001"/>无著论“显乏受□…□ <lb ed="ZW" n="0303a07"/>对治”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303002" n="0303002"/>两褈：初一法喩。明有住，喩凡夫，即外凡也。 <lb ed="ZW" n="0303a08"/>□…□以不定故，引入暗以况之。问曰：外凡本□…□一 <lb ed="ZW" n="0303a09"/>以常在暗中，亦得言人。故经云：从暗入<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303003" n="0303003"/>□…□次三， <lb ed="ZW" n="0303a10"/>对圣人，为出显凡为人依。无著论“为报行施，便著于事， <lb ed="ZW" n="0303a11"/>欲乐苦受中，不解出離。犹如入暗，不知我何所趣。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303004" n="0303004"/>後 <lb ed="ZW" n="0303a12"/>一法喩，显无住，喩圣人。暗以譬惑，明即喩智，色喩真 <lb ed="ZW" n="0303a13"/>如。若心有住，是有惑无智。若心无住，是有智无惑。真 <lb ed="ZW" n="0303a14"/>虽不隔于惑智，其惑不灭，不可以证真。亦如色虽不隔于 <lb ed="ZW" n="0303a15"/>明暗，其暗不灭，则眼不能见色。若如是，有智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303005" n="0303005"/>者得， <lb ed="ZW" n="0303a16"/>无智者不得，何关真如遍不遍也？于中皆初<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303006" n="0303006"/>□…□前 <lb ed="ZW" n="0303a17"/>文可知。後喩内如人有目者，<name role="" type="person">世亲</name>论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303007" n="0303007"/>□…□慧种子， <lb ed="ZW" n="0303a18"/>明有见体也。夜分已尽者，世□…□光明者，如能治法现 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0304a" n="0304a"/> <lb ed="ZW" n="0304a01"/>前故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304001" n="0304001"/>若如是，目譬□…□见种种色者，理事斯鉴，故 <lb ed="ZW" n="0304a02"/>云见。无著论亦同此说。</p> <lb ed="ZW" n="0304a03"/><p xml:id="pZW03p0304a0301">经曰：“复次”至“读诵修行”者，从上初恒以来至明经 <lb ed="ZW" n="0304a04"/>用。此下第三，次劝修行。两褈：一劝修，二美业。劝修 <lb ed="ZW" n="0304a05"/>四重：一教因，二示果，三擧劣，四显勝。此教因也。于此 <lb ed="ZW" n="0304a06"/>法门者，此修行处，即教道也。受持读诵者，修行事也。 <lb ed="ZW" n="0304a07"/><name role="" type="person">世亲</name>论云：“依彼名字，得成闻慧。此有三种：一受、二持、 <lb ed="ZW" n="0304a08"/>三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304002" n="0304002"/>读诵。受持修行，依持法故。读诵修行，依闻慧 <lb ed="ZW" n="0304a09"/>廣。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304003" n="0304003"/>□…□亦名闻慧，此则修行，为总受持。读诵□ <lb ed="ZW" n="0304a10"/>…□读诵是思慧，修行是修慧。又复受是信□…□修慧。 <lb ed="ZW" n="0304a11"/>又复受持等是智慧门，廣说者是慈悲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304004" n="0304004"/>□…□慈悲则外 <lb ed="ZW" n="0304a12"/>化。无著论说：“受者习诵故，持者不忘故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304005" n="0304005"/>论名一 <lb ed="ZW" n="0304a13"/>段，为<persName>如来</persName>忆念。</p> <lb ed="ZW" n="0304a14"/><p xml:id="pZW03p0304a1401">经曰：“则为<persName>如来</persName>”至“功德聚”者，此示果也。知见如 <lb ed="ZW" n="0304a15"/>前释。悉觉者，即分别後智，出眠梦之表故言觉。此明照 <lb ed="ZW" n="0304a16"/>俗，前显证真，此乃将明修福之转勝故，先言得福之无边 <lb ed="ZW" n="0304a17"/>也。无著论名“摄福德”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304006" n="0304006"/></p> <lb ed="ZW" n="0304a18"/><p xml:id="pZW03p0304a1801">经曰：“须菩提”至“以身佈施”者，此擧劣也。两褈： <lb ed="ZW" n="0304a19"/>一捨身，二时大捨中，先捨，後结。前明捨身。直明持经 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0305a" n="0305a"/> <lb ed="ZW" n="0305a01"/>有□…□慧成就。今明修行见理，三慧得成，以三□…□ <lb ed="ZW" n="0305a02"/>挍量也。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“以事勝故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305001" n="0305001"/>案：即捨恒□…□即 <lb ed="ZW" n="0305a03"/>百千万亿劫故。</p> <lb ed="ZW" n="0305a04"/><p xml:id="pZW03p0305a0401">经曰：“若复有人”至“为人廣说”者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305002" n="0305002"/>，□…□不谤 <lb ed="ZW" n="0305a05"/>者，即信也。直尔生信，犹勝捨身，况能持经，固难为喩 <lb ed="ZW" n="0305a06"/>也。又不谤者，明信心勝；受持诵等，明智慧勝；廣为人 <lb ed="ZW" n="0305a07"/>说，明慈悲勝。</p> <lb ed="ZW" n="0305a08"/><p xml:id="pZW03p0305a0801">经曰：“须菩提”至“无边功德”者，此第二，美业。明 <lb ed="ZW" n="0305a09"/>依此经而修，则三慧转勝，近除三障，当获二果。未成<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0305a10"/>以来，备受人天勝报，功业成办，多所饶益。欲修行之用， <lb ed="ZW" n="0305a11"/>以劝修行之心也。文中有九:一境界深、二依止大、三满 <lb ed="ZW" n="0305a12"/>界种、四持正法、五难信闻、六处□…□障、八速证果、 <lb ed="ZW" n="0305a13"/>九果报大。此境界深也。无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305003" n="0305003"/>□…□者，所诠之理深， <lb ed="ZW" n="0305a14"/>心口所不及，非凡小之境界也。□…□称量者，智慧波罗 <lb ed="ZW" n="0305a15"/>蜜，上极虚空故，权衡不能准，不可称量也。□…□有等 <lb ed="ZW" n="0305a16"/>及勝故，无边功德者，馀五波罗蜜，傍尽十方故，弘扬不能 <lb ed="ZW" n="0305a17"/>测，无边功德也。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“非馀者，境界故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305004" n="0305004"/></p> <lb ed="ZW" n="0305a18"/><p xml:id="pZW03p0305a1801">经曰：“此法门”至“最上乘者说”者，此明依止大。此 <lb ed="ZW" n="0305a19"/>成前不可称義法门者，即此般若无相法门，运出三乘之 <lb ed="ZW" n="0305a20"/>表，故曰大乘。过两障之外，故称最上。无著论云：“馀乘 <lb ed="ZW" n="0305a21"/>不及，故最上；烦恼障智障净，故最勝。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305005" n="0305005"/>又为三贤菩 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0306a" n="0306a"/> <lb ed="ZW" n="0306a01"/>萨，通说法身，故曰大乘。说彼报身，故称最上。又为地 <lb ed="ZW" n="0306a02"/>前人说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306001" n="0306001"/>，名为大乘。以发心故，为大地已去菩萨说故， <lb ed="ZW" n="0306a03"/>名为最上。以□…□有三：一者，下说四谛十二缘等，即 <lb ed="ZW" n="0306a04"/>二乘；二者，上□…□上说，说三无性，即一乘。此经为发 <lb ed="ZW" n="0306a05"/>後二乘者说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306002" n="0306002"/>□…□依大人说故。又此法门为大乘人 <lb ed="ZW" n="0306a06"/>学所依处，故名依止大。又诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306003" n="0306003"/>□…□故名依止。大乘 <lb ed="ZW" n="0306a07"/>者，有五義：一者乘体，即真如<persName>佛</persName>性体，能出離故；二者乘 <lb ed="ZW" n="0306a08"/>因，谓福慧二行，能引出真如性故；三者乘摄，谓一切众 <lb ed="ZW" n="0306a09"/>生，皆可济渡故；四者乘障，谓皮肉心三惑，是处所離故； <lb ed="ZW" n="0306a10"/>五者乘果，谓无上菩提，是乘所至，无过此故。</p> <lb ed="ZW" n="0306a11"/><p xml:id="pZW03p0306a1101">经曰：“若有人”至“无量功德聚”者，此有满界种也。 <lb ed="ZW" n="0306a12"/>即三种<persName>佛</persName>性：一自性<persName>佛</persName>性，二引出<persName>佛</persName>性，三至得果<persName>佛</persName>性。 <lb ed="ZW" n="0306a13"/>初即真如界，次是菩提心，後明六度行。案：初<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306004" n="0306004"/>□…□ <lb ed="ZW" n="0306a14"/>即名界，後二名种。此乃依真如界，发心行种故。今名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306005" n="0306005"/> <lb ed="ZW" n="0306a15"/>□…□无边无量之福，此与三性相应故。圆满界种□… <lb ed="ZW" n="0306a16"/>□悉知见者，此歎修行。不可思等者，别释无量等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306006" n="0306006"/>□ <lb ed="ZW" n="0306a17"/>…□菩提者，此明持正法。正法即菩提，菩提名觉。觉有 <lb ed="ZW" n="0306a18"/>四种：一应觉，谓二空真如，应须觉故。二正觉，无分别智 <lb ed="ZW" n="0306a19"/>是觉体故。三觉分，谓度十地及道品等，是觉因故。四令 <lb ed="ZW" n="0306a20"/>觉，谓十二部教，令得觉故。初是觉缘，二是觉体，三是觉 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0307a" n="0307a"/> <lb ed="ZW" n="0307a01"/>因，四是用。若受持读诵此经，即持令觉。依正教修正 <lb ed="ZW" n="0307a02"/>行，即摄持觉分。依正行生真智，即摄持正觉。依真智证 <lb ed="ZW" n="0307a03"/>真如，是摄持应觉。摄持即荷担。问：菩提非色法，云何 <lb ed="ZW" n="0307a04"/>名担？解云：非色故不同世担，□…□及廣度众生，即二 <lb ed="ZW" n="0307a05"/>处荷负，岂非担耶？<name role="" type="person">世亲</name>论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307001" n="0307001"/>□…□释弃担能担中立。 <lb ed="ZW" n="0307a06"/>云“五阴粗重常恼，故名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307002" n="0307002"/>为担，如<persName>佛</persName>所说，何谓担<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307003" n="0307003"/>？五 <lb ed="ZW" n="0307a07"/>阴是担，诸阿罗汉，此担已除，以是故言弃担。能担者，是 <lb ed="ZW" n="0307a08"/><persName>佛</persName>法中二种<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307004" n="0307004"/>功德担应担。一者自利，二者利他。一切 <lb ed="ZW" n="0307a09"/>诸漏尽，不悔解脱等诸功德，是名自利。信、戒、捨、定、 <lb ed="ZW" n="0307a10"/>慧、等诸功德，能与他人，是名利他。复次，譬如大牛壮 <lb ed="ZW" n="0307a11"/>力，能负重载，此诸阿罗汉亦如是。得无漏根力觉道，能 <lb ed="ZW" n="0307a12"/>担<persName>佛</persName>法大事担。以是故名能担。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307005" n="0307005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0307005" n="0307005"/>案：此经亦以自利、 <lb ed="ZW" n="0307a13"/>利他以为荷担。菩提既以悲、智为体，即为二利。</p> <lb ed="ZW" n="0307a14"/><p xml:id="pZW03p0307a1401">经曰：“何以故”至“无有是处”者，此明难信闻。两 <lb ed="ZW" n="0307a15"/>重：一未明小乘难，二显凡夫难。若乐小法者，即二乘人 <lb ed="ZW" n="0307a16"/>□…□轮，无受大之機故。若有我见等即外道□… <lb ed="ZW" n="0307a17"/>□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307006" n="0307006"/></p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0308a" n="0308a"/> <lb ed="ZW" n="0308a01"/><p xml:id="pZW03p0308a0101">□…□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308001" n="0308001"/>此明净三障，谓惑业报。无著论“名灭罪 <lb ed="ZW" n="0308a02"/>为人轻贱者立”，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308002" n="0308002"/>何以故？下释：持经之人，应可尊重， <lb ed="ZW" n="0308a03"/>何以为人轻贱故？答：意先世有，後报重罪。以此身上， <lb ed="ZW" n="0308a04"/>闻经持说，能转重业，现世轻受，未来苦报，因即不牵。非 <lb ed="ZW" n="0308a05"/>谓持经，招此轻贱也。若尔，既有重罪，何得闻经？答：以 <lb ed="ZW" n="0308a06"/>其先身罪福幷造。既有罪故，应入恶道；以兼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308003" n="0308003"/>馀福，故 <lb ed="ZW" n="0308a07"/>得闻经。若能深达，相应轻报亦尽□…□现受人轻为人 <lb ed="ZW" n="0308a08"/>贱故，转报障先罪灭故□…□障。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“及远離诸 <lb ed="ZW" n="0308a09"/>障故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308004" n="0308004"/></p> <lb ed="ZW" n="0308a10"/><p xml:id="pZW03p0308a1001">经曰：□…□速证果。三重：一擧劣，二彰勝，三 <lb ed="ZW" n="0308a11"/>比勝。燃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308005" n="0308005"/>灯<persName>佛</persName>前者，谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308006" n="0308006"/>□…□。燃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308007" n="0308007"/>灯之前，今引 <lb ed="ZW" n="0308a12"/>长时供<persName>佛</persName>功德，与来世少时持经之善共相比较，显经力 <lb ed="ZW" n="0308a13"/>勝，速证菩提。从始至末，四事供养，故无空过。此擧劣 <lb ed="ZW" n="0308a14"/>也。“若复有人”下，此擧勝也。後末世者，谓<persName>佛</persName>灭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308008" n="0308008"/>之 <lb ed="ZW" n="0308a15"/>後。别本云：于末世五十岁时，持经之善，勝供<persName>佛</persName>者何？ <lb ed="ZW" n="0308a16"/>此有四義：一者，三世诸<persName>佛</persName>，以般若为母故；二者，供养诸 <lb ed="ZW" n="0308a17"/><persName>佛</persName>，多起人相故；三者，以但生福德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308009" n="0308009"/>□…□<persName>佛</persName>有限故。 <lb ed="ZW" n="0308a18"/>今明持经发解，远離众相称□…□云法供养者，诸供中 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0309a" n="0309a"/> <lb ed="ZW" n="0309a01"/>勝，持经之福多，事□…□<name role="" type="person">世亲</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0309001" n="0309001"/>论云：“复能速证法 <lb ed="ZW" n="0309a02"/>故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309002" n="0309002"/>今以事<persName>佛</persName>福为一分，持经福为百分，事<persName>佛</persName>一分<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309003" n="0309003"/> <lb ed="ZW" n="0309a03"/>□及经福百中之一分。次以百中一分为千，亦不及中之 <lb ed="ZW" n="0309a04"/>一分。後云□□故云乃至。</p> <lb ed="ZW" n="0309a05"/><p xml:id="pZW03p0309a0501">经曰：“须菩提”至“疑惑不信”者，此明得大报。两 <lb ed="ZW" n="0309a06"/>重：一显因多，二明果大。无著论云：“此显示彼福体及果 <lb ed="ZW" n="0309a07"/>不可测量故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309004" n="0309004"/>此因多也。我若具说者，世、出世报，皆 <lb ed="ZW" n="0309a08"/>持经得者，可名具说。今但论出世，故名不具。所以但说 <lb ed="ZW" n="0309a09"/>持经，得出世报者，恐凡小闻说世报□…□近果，远捨菩 <lb ed="ZW" n="0309a10"/>提，永失本心，名为狂乱不信。即凡□…□</p> <lb ed="ZW" n="0309a11"/><p xml:id="pZW03p0309a1101">经曰：“须菩提”至“亦不可思议”者，此果大也。□… <lb ed="ZW" n="0309a12"/>□法门。果报者，即出世间十王三身之果。十王<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309005" n="0309005"/>□… <lb ed="ZW" n="0309a13"/>□思三身大果，则体用大而难测。论曰：“成种种势力，得 <lb ed="ZW" n="0309a14"/>大妙果报故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309006" n="0309006"/>上来第一，周明立菩萨行体竟。</p> <lb ed="ZW" n="0309a15"/><p xml:id="pZW03p0309a1501">经曰：“尔时须菩提”至“云何降伏其心”者，此下第 <lb ed="ZW" n="0309a16"/>二，周断菩萨行障。先问，後答。此初问也。无著论云： <lb ed="ZW" n="0309a17"/>“何故复发起此初时问也？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309007" n="0309007"/>论自释云：“将入证道菩 <lb ed="ZW" n="0309a18"/>萨，自见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309008" n="0309008"/>得勝处，作是念：我如是住、修行、伏心，我灭 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0310a" n="0310a"/> <lb ed="ZW" n="0310a01"/>度众生，为对此故，须菩提问。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310001" n="0310001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0310001" n="0310001"/><name role="" type="person">世亲</name>论曰：“何故前说 <lb ed="ZW" n="0310a02"/>三种修行，今复褈说，此有何勝？偈言：于内<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310002" n="0310002"/>心修行， <lb ed="ZW" n="0310a03"/>存我为菩萨，此则障于心，违于不住道。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310003" n="0310003"/></p> <lb ed="ZW" n="0310a04"/><p xml:id="pZW03p0310a0401">经曰：“<persName>佛</persName>告须菩提”至“一切众生”者，此下答问。□ <lb ed="ZW" n="0310a05"/>…□疑，此破障也。两意：初慈，後智。此慈也。一无边 <lb ed="ZW" n="0310a06"/>慈，所及廣远故，二无等慈，二乘不能行故，已如前释。此 <lb ed="ZW" n="0310a07"/>第一慈也。经曰：“令入无馀涅槃界”者，此第二慈也。</p> <lb ed="ZW" n="0310a08"/><p xml:id="pZW03p0310a0801">经曰：“如是灭度”至“即非菩萨”者，此下明智。前明 <lb ed="ZW" n="0310a09"/>毕竟智，即是常心；後明真实智，即不顚倒心。此初智也。 <lb ed="ZW" n="0310a10"/>三意：一标前二心，明化俗有慈悲；二“而无”下明缘真有 <lb ed="ZW" n="0310a11"/>智慧；三“何以故”下释意。</p> <lb ed="ZW" n="0310a12"/><p xml:id="pZW03p0310a1201">经曰：“何以故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310004" n="0310004"/>”至“□…□”者，此第二智。两意： <lb ed="ZW" n="0310a13"/>一难，二通。何以故者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310005" n="0310005"/>□…□生，犹如我身，何故复言 <lb ed="ZW" n="0310a14"/>无我人等？若实无我□…□住修行等也。以此推之，似 <lb ed="ZW" n="0310a15"/>当有我，而为菩萨，何故说云无我等故？故云何以。实无 <lb ed="ZW" n="0310a16"/>有法，下通也。通意，始从种姓，终尽法雲。于内心中超 <lb ed="ZW" n="0310a17"/>我心分别者，皆是障道。不以此心，名为菩萨，故曰实无。 <lb ed="ZW" n="0310a18"/>即应难云：若起我心，非菩萨者，起何等心，名为菩萨？应 <lb ed="ZW" n="0310a19"/>擧住。答：通达无我、无我法者，名为菩萨。廣如下说。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0311a" n="0311a"/> <lb ed="ZW" n="0311a01"/>案：此一段经文，即标上答“云何住”，经文亦应具有“修 <lb ed="ZW" n="0311a02"/>行”、“降伏”，但義有文无，何故如是？夫心为行元<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311001" n="0311001"/>□ <lb ed="ZW" n="0311a03"/>…□其心必知有行，故略之耳。又复前文，但遣著末□… <lb ed="ZW" n="0311a04"/>□有过，故异于前，非烦重也。故<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“若菩萨于自 <lb ed="ZW" n="0311a05"/>身三种修行，生如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311002" n="0311002"/>是心，我住于菩萨大乘，我如是修 <lb ed="ZW" n="0311a06"/>行，我如是降伏其心。菩萨生此分别，则障菩提行故。”无 <lb ed="ZW" n="0311a07"/>著论中亦同此说。又存自者，不能忘观；存他者，不能忘 <lb ed="ZW" n="0311a08"/>境。其欲自他两灭者，莫若境观双尽。是故<persName>如来</persName>标前无 <lb ed="ZW" n="0311a09"/>度以尽境，引令无发以尽观。境尽故绝于所度，观尽故绝 <lb ed="ZW" n="0311a10"/>于能度。所度绝则他我灭，能度绝则自我亡。二我之执 <lb ed="ZW" n="0311a11"/>既除，障道之累自息。若如此，岂有一我名为菩萨而发心 <lb ed="ZW" n="0311a12"/>乎？</p> <lb ed="ZW" n="0311a13"/><p xml:id="pZW03p0311a1301">经曰：“须菩提”至“三□…□”者，此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311003" n="0311003"/>第二断情疑。 <lb ed="ZW" n="0311a14"/>两褈：一约菩萨，二约<persName>如来</persName>。菩□…□二就化生，三依严 <lb ed="ZW" n="0311a15"/>土。得记辗转四重：一断有菩萨□…□三<persName>如来</persName>有得疑，四 <lb ed="ZW" n="0311a16"/>断<persName>如来</persName>无得疑。有菩萨疑，四重：一问，二答，三述，四成。 <lb ed="ZW" n="0311a17"/>此问也。疑意云：若今时菩萨是无，昔日亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311004" n="0311004"/>应是无。 <lb ed="ZW" n="0311a18"/>若昔有者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311005" n="0311005"/>，今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311006" n="0311006"/>亦应有。昔若无者，释迦菩萨不应依燃 <lb ed="ZW" n="0311a19"/>灯以得道；今若无者，弥勒不应依释迦以受记。只可无自 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0312a" n="0312a"/> <lb ed="ZW" n="0312a01"/>体神我菩萨，可无非色非心假名菩萨。为断此疑，故为斯 <lb ed="ZW" n="0312a02"/>问。前说燃灯，今复褈说，二文何别？案：前则疑法可取， <lb ed="ZW" n="0312a03"/>今则疑人能取，文虽大同，疑则不一。</p> <lb ed="ZW" n="0312a04"/><p xml:id="pZW03p0312a0401">经曰：“须菩提”至“□…□”，此答也。善吉既玄悟圣 <lb ed="ZW" n="0312a05"/>旨，故答以无得；既无所取，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312001" n="0312001"/>□…□得菩萨提者，此 <lb ed="ZW" n="0312a06"/>有二義：一者，菩萨尔时犹在性地，□…□实证无生真理， <lb ed="ZW" n="0312a07"/>故言无得。二者，初地已去，得无生实证，不见一法是菩 <lb ed="ZW" n="0312a08"/>提，而为智证，方得授记，故言无得。所以明此二者，此经 <lb ed="ZW" n="0312a09"/>前後具说二种人故。又《<persName>佛</persName>藏》、《花严》、《发菩提心》等， <lb ed="ZW" n="0312a10"/>诸经中皆明供<persName>佛</persName>，以有所得故，<persName>佛</persName>不授记。末後遇燃灯 <lb ed="ZW" n="0312a11"/><persName>佛</persName>，方得授记，以无所得故。又《大品经》《名字》、《集散》、 <lb ed="ZW" n="0312a12"/>《十无》、《烧城喩》四品中，廣明有菩萨无菩萨義，五阴、十 <lb ed="ZW" n="0312a13"/>二入、十八界中无菩萨，三毒、十二因缘中无三世，六度、 <lb ed="ZW" n="0312a14"/>三十七品□…□十力无畏、十八不共法、一切种智中无， <lb ed="ZW" n="0312a15"/>乃至善不善□…□常等诸观中亦无，如是一一法非菩萨， <lb ed="ZW" n="0312a16"/>诸法和□…□如是说即真说般若，如是观即是真行般若。 <lb ed="ZW" n="0312a17"/>闻如是说不惊不畏，即住阿鞞跋致性中。後言即空離空， <lb ed="ZW" n="0312a18"/>无菩萨行般若；即般若離般若，无菩萨行般若；五阴、六度 <lb ed="ZW" n="0312a19"/>乃至实际一一法中，无菩萨行般若；诸法和合中，亦无菩 <lb ed="ZW" n="0312a20"/>萨行般若。如是所见，无法亦不可得，亦无有生，无有无， <lb ed="ZW" n="0312a21"/>于是法中，通达无疑。是名菩萨住无生法忍。五阴、假名 <lb ed="ZW" n="0312a22"/>菩萨得是法故，名行般若。此是世俗故，说第一義中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312002" n="0312002"/> <lb ed="ZW" n="0312a23"/>□…□是无生菩萨得是法故，便得授记，发菩提心。论□ <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0313a" n="0313a"/> <lb ed="ZW" n="0313a01"/>…□无解、无相、无念、无取、无捨、无垢、无净，乃至空中 <lb ed="ZW" n="0313a02"/>□…□名为空。若菩萨如是知阴、界、入性，即不取著，是 <lb ed="ZW" n="0313a03"/>名法忍。菩萨以是忍，故得授记。忍如是等说，岂有一菩 <lb ed="ZW" n="0313a04"/>萨体实不空，而得授记也？</p> <lb ed="ZW" n="0313a05"/><p xml:id="pZW03p0313a0501">经曰：“<persName>佛</persName>言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313001" n="0313001"/>，如是，如是”至“得菩提”者，此述也。 <lb ed="ZW" n="0313a06"/>美其言得，故署言如是。以燃灯时行非上故，不得授记。</p> <lb ed="ZW" n="0313a07"/><p xml:id="pZW03p0313a0701">经曰：“须菩提”至“释迦牟尼”者，此成其義也。二 <lb ed="ZW" n="0313a08"/>意：一返释，二顺成。此反释也。授者，示其果；记者，定 <lb ed="ZW" n="0313a09"/>其时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313002" n="0313002"/>。燃灯既遥，授以当来，明释迦未即成于囊日，故 <lb ed="ZW" n="0313a10"/>□…□授记，燃灯行非上。後时者，授记後时方得<persName>佛</persName>也。 <lb ed="ZW" n="0313a11"/>□…□得果也。此明有所得，故不记。</p> <lb ed="ZW" n="0313a12"/><p xml:id="pZW03p0313a1201">经曰：“以实”至“释迦牟尼”者，此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313003" n="0313003"/>□□也。正以 <lb ed="ZW" n="0313a13"/>无所得心，悟无生忍，故燃灯记我得<persName>佛</persName>也。前有所得，行 <lb ed="ZW" n="0313a14"/>非是上；今无所得，乃名为上。有得即地前，无得即地上 <lb ed="ZW" n="0313a15"/>也。依《首楞严经》，授记有四：一不现前授记，二现前，三 <lb ed="ZW" n="0313a16"/>发心，四无生忍。经但列四名，不配位地，而解者不同，就 <lb ed="ZW" n="0313a17"/>位上下。不现前者，谓三贤菩萨，积行未远，虽未现证，宜 <lb ed="ZW" n="0313a18"/>与授记。故现前者，谓初地菩萨，见解现前，而得授记。 <lb ed="ZW" n="0313a19"/>发<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313004" n="0313004"/>心者，二地已去，七地已还，发心修道，而得授记。 <lb ed="ZW" n="0313a20"/>无生忍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313005" n="0313005"/>□…□法雲悟无生忍时，而得授记。又解，不 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0314a" n="0314a"/> <lb ed="ZW" n="0314a01"/>现前者，<persName>佛</persName>□…□去其不在会者，皆亦得<persName>佛</persName>也。现前者， <lb ed="ZW" n="0314a02"/>即在会，面与记也。发心者，或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314001" n="0314001"/>在外凡，或住三贤，或 <lb ed="ZW" n="0314a03"/>在初地，当发心时，即得授记也。无生忍者，或在初地，或 <lb ed="ZW" n="0314a04"/>在八地，而得记也。摩那婆者，此云无方行人，旧来相传， <lb ed="ZW" n="0314a05"/>译者亦云，仍重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314002" n="0314002"/>真谛，译为有意年少。如《因果经》中 <lb ed="ZW" n="0314a06"/>说，善慧仙人因五大梦，欲问普光<persName>佛</persName>，于其中路，住五百婆 <lb ed="ZW" n="0314a07"/>罗门，论议得勝。彼五百各施一银钱，尽用买花，如经具 <lb ed="ZW" n="0314a08"/>说。<persName>佛</persName>授善慧记已，犹见善慧□…□鹿皮衣，<persName>如来</persName>欲令捨 <lb ed="ZW" n="0314a09"/>此服仪，即便化地以为淤泥□…□行而地浊深，心自念 <lb ed="ZW" n="0314a10"/>言：云何乃令千辅轮足蹈此而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314003" n="0314003"/>□…□，以用佈施，不足 <lb ed="ZW" n="0314a11"/>淹泥，仍又解发，亦以覆之，<persName>如来</persName>即便蹈之而度。因记之 <lb ed="ZW" n="0314a12"/>曰：汝後得<persName>佛</persName>，当于五浊恶世，度诸人天，不以为难，必如 <lb ed="ZW" n="0314a13"/>我也。善慧即时解一切法空，得无生忍，身陞虚空。说偈 <lb ed="ZW" n="0314a14"/>赞<persName>佛</persName>讫，白普光<persName>佛</persName>言：我昔在山，得五奇梦：一者，梦卧大 <lb ed="ZW" n="0314a15"/>海；二梦枕<name role="" type="person">须弥山</name>；三梦海中一切众生入我身肉；四梦手 <lb ed="ZW" n="0314a16"/>执日；五梦手执月。愿为我说此梦之相。普光<persName>佛</persName>说：梦卧 <lb ed="ZW" n="0314a17"/>大海者，汝身即时，在于生死大海之中。枕须弥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314004" n="0314004"/>□… <lb ed="ZW" n="0314a18"/>□，得般涅槃相。一切众生入身肉者，当于生死大海为□ <lb ed="ZW" n="0314a19"/>…□处。手执日者，智慧光明，普照法界。手执月者，以 <lb ed="ZW" n="0314a20"/>方便智，入于生死；以淸凉法，化导众生，令離恼热。此梦 <lb ed="ZW" n="0314a21"/>因缘，是汝将来成<persName>佛</persName>之相也。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0315a" n="0315a"/> <lb ed="ZW" n="0315a01"/><p xml:id="pZW03p0315a0101">经曰：“何以故”至“即实真如”者，此第二，断无<persName>如来</persName> <lb ed="ZW" n="0315a02"/>疑。疑云：前擧燃灯，明法不可取；今擧燃灯，明人不可 <lb ed="ZW" n="0315a03"/>得。若尔，本以菩萨修万行故，而得菩提，故名<persName>如来</persName>。今 <lb ed="ZW" n="0315a04"/>既无菩萨得法，将非一向无<persName>如来</persName>故，故言“何以故”。此疑 <lb ed="ZW" n="0315a05"/>意谓，行未满，果未圆，未成<persName>佛</persName>者是法身。为断此疑，即答 <lb ed="ZW" n="0315a06"/>云：如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315001" n="0315001"/>来者，<persName>如来</persName>即实真如也。此明法身<persName>如来</persName>，真实不 <lb ed="ZW" n="0315a07"/>倒，□…□不倒故如理，不同报<persName>佛</persName>，报<persName>佛</persName>修得。法<persName>佛</persName>性净 <lb ed="ZW" n="0315a08"/>实者，非顚倒義。故真<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315002" n="0315002"/>如者，不变异故。称理故不倒， <lb ed="ZW" n="0315a09"/>常故不变。此明人无别体，即以法为人，未证故名法，如 <lb ed="ZW" n="0315a10"/>已证故名<persName>如来</persName>。名虽不同，其体一也。法既实有，即知如 <lb ed="ZW" n="0315a11"/>来不无。无著论曰：“如淸净故，名为<persName>如来</persName>；淸净如，名为 <lb ed="ZW" n="0315a12"/>真如。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315003" n="0315003"/></p> <lb ed="ZW" n="0315a13"/><p xml:id="pZW03p0315a1301">经曰：“须菩提”至“不实语”者，此第三，断<persName>如来</persName>有得 <lb ed="ZW" n="0315a14"/>疑。先擧疑，後正断。此擧疑也。疑云：前无菩萨故，可 <lb ed="ZW" n="0315a15"/>使无得菩提者，今既有<persName>如来</persName>，则<persName>如来</persName>自证菩提，疑不当理， <lb ed="ZW" n="0315a16"/>故不言实。</p> <lb ed="ZW" n="0315a17"/><p xml:id="pZW03p0315a1701">经曰：“须菩提”至“得菩提”者，此正断<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315004" n="0315004"/>□…□语。 <lb ed="ZW" n="0315a18"/>前说菩萨得菩提，彼为不实；今谓<persName>如来</persName>得菩提，此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315005" n="0315005"/>□… <lb ed="ZW" n="0315a19"/>□实无有法，<persName>佛</persName>得菩提也。菩提以真如为其体，真如者， <lb ed="ZW" n="0315a20"/>妙有妙无，非因非果，言语道断，心行处灭，难以觉观求， <lb ed="ZW" n="0315a21"/>不可以身心得，而谓<persName>如来</persName>。得之于色心，求之以觉观，此 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0316a" n="0316a"/> <lb ed="ZW" n="0316a01"/>不实也。故言实无有法，<persName>佛</persName>得菩提。故《维摩经》云：菩提 <lb ed="ZW" n="0316a02"/>者，不可以身得，不可以心得。寂灭是菩提，灭诸相故；不 <lb ed="ZW" n="0316a03"/>观是菩提，離诸缘故。</p> <lb ed="ZW" n="0316a04"/><p xml:id="pZW03p0316a0401">经曰：“须菩提”至“三菩提”者，第四，断<persName>如来</persName>无得疑。 <lb ed="ZW" n="0316a05"/>四重：一标有得；二遣虚实；三示虚实；四譬虚实。此标<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316001" n="0316001"/> <lb ed="ZW" n="0316a06"/>有得也。前明<persName>如来</persName>无所得，或谓<persName>如来</persName>一向不得菩提。为 <lb ed="ZW" n="0316a07"/>断此疑，□…□来所得菩提。<persName>如来</persName>者，即报身<persName>如来</persName>；所得 <lb ed="ZW" n="0316a08"/>菩提者，得报果也。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“非实有为相故，报<persName>佛</persName><persName>如来</persName> <lb ed="ZW" n="0316a09"/>非三相故。有为相者，谓五阴相。彼菩萨法，无色等相 <lb ed="ZW" n="0316a10"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316002" n="0316002"/></p> <lb ed="ZW" n="0316a11"/><p xml:id="pZW03p0316a1101">经曰：“于是中不实、不妄语”者，此第二，遣虚实也。 <lb ed="ZW" n="0316a12"/>疑云：前言有得非实，今言有得非虚，此何谓也？为断此 <lb ed="ZW" n="0316a13"/>疑故，明报<persName>佛</persName>菩提，无世间虚妄等相可得，故不实；而有法 <lb ed="ZW" n="0316a14"/>界净色可证，故不妄语。又彼法身如如，非世间虚妄等 <lb ed="ZW" n="0316a15"/>相，故不实；即是菩提相，故不妄。故<name role="" type="person">世亲</name>论偈言：“彼即 <lb ed="ZW" n="0316a16"/>非非人，以不虚妄故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316003" n="0316003"/>不妄语，若以言取，即□□实。 <lb ed="ZW" n="0316a17"/>不实，即遣有相，中有谤；不妄，即遣无相，中无谤。</p> <lb ed="ZW" n="0316a18"/><p xml:id="pZW03p0316a1801">经曰：“是故<persName>如来</persName>”至<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316004" n="0316004"/>“皆是<persName>佛</persName>法”者，此第三，示虚 <lb ed="ZW" n="0316a19"/>实。初引说，後正示。此引说也。一切法者，谓真如法， <lb ed="ZW" n="0316a20"/>是一切诸<persName>佛</persName>所得法，一切法中如如为自体故。问：真如应 <lb ed="ZW" n="0316a21"/>一，云何言一切？解云：如如非多法，故言一切。故论云： <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0317a" n="0317a"/> <lb ed="ZW" n="0317a01"/>“彼法<persName>如来</persName>所证，故言一切诸<persName>佛</persName>法。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317001" n="0317001"/>故此擧所得，示不 <lb ed="ZW" n="0317a02"/>妄语。</p> <lb ed="ZW" n="0317a03"/><p xml:id="pZW03p0317a0301">经曰：“须菩提”至“名一切法”者，此正示虚实也。然 <lb ed="ZW" n="0317a04"/>真如是诸法之通体，诸法于如，有违有顺。顺则真持，违 <lb ed="ZW" n="0317a05"/>则真離。所持，真处有；所離者，真处无。真处有者，是一 <lb ed="ZW" n="0317a06"/>切法，亦名<persName>佛</persName>法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317002" n="0317002"/>；真处无者，虽是一切法，而非<persName>佛</persName>法。故 <lb ed="ZW" n="0317a07"/>云：即非一切法。此则一切世□…□妄等法，非如如真实 <lb ed="ZW" n="0317a08"/>法故，是名一切法者，即是如如真实法。故此擧不得，示 <lb ed="ZW" n="0317a09"/>不实也。故无著论云：“显一切法法如淸净故，如者遍一 <lb ed="ZW" n="0317a10"/>切法故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317003" n="0317003"/></p> <lb ed="ZW" n="0317a11"/><p xml:id="pZW03p0317a1101">经曰：“须菩提！譬如有人其身妙大”者，此第四，譬 <lb ed="ZW" n="0317a12"/>虚实也。先立，後答。此立也。前明大身，显报<persName>佛</persName>无取； <lb ed="ZW" n="0317a13"/>今辨大身，彰法身无相。大身虽同，而所显各异。故无著 <lb ed="ZW" n="0317a14"/>论云：“为入证道故。经曰须菩提！譬如有人妙身大身， <lb ed="ZW" n="0317a15"/>如是等显示入证道时，得智慧故離慢。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317004" n="0317004"/>论言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317005" n="0317005"/>：“云何 <lb ed="ZW" n="0317a16"/>得智？有二种智：谓摄种姓智及平等智。若得智已，得生 <lb ed="ZW" n="0317a17"/><persName>如来</persName>家，得决定绍<persName>佛</persName>种，此为摄种姓智。此智已，能得妙 <lb ed="ZW" n="0317a18"/>身。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317006" n="0317006"/>论云：“平等智复有五种平等因缘：谓粗恶平等， <lb ed="ZW" n="0317a19"/>法无我平等，断相应平等，无希望心相应平等，一切菩萨 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0318a" n="0318a"/> <lb ed="ZW" n="0318a01"/>证道平等。得此等故，得为大身，摄一切众生大身故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318001" n="0318001"/> <lb ed="ZW" n="0318a02"/><name role="" type="person">世亲</name>论云：“依彼法身<persName>佛</persName>，故说大身喩。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318002" n="0318002"/>故论释大有二 <lb ed="ZW" n="0318a03"/>義：“一者，遍一切处，故名大，此约法身；二者，功德大，故 <lb ed="ZW" n="0318a04"/>名大，此约应身。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318003" n="0318003"/>遍故名大，明真如为一切法通体；功 <lb ed="ZW" n="0318a05"/>德大，明报身出遇世间、出世间。法身称妙，出二障之外； <lb ed="ZW" n="0318a06"/>报身名妙，契二空之理。与无著释殊，彼□…□得摄种姓 <lb ed="ZW" n="0318a07"/>智，故妙；得平等智，故大。今言妙者，属报身；大者，约法 <lb ed="ZW" n="0318a08"/>身。亦不乖前旨。</p> <lb ed="ZW" n="0318a09"/><p xml:id="pZW03p0318a0901">经曰：“须菩提言”至“说名大身”者，此答释也。说人 <lb ed="ZW" n="0318a10"/>身妙大者，引<persName>佛</persName>所即说法身为人身也。则非大身者，非是 <lb ed="ZW" n="0318a11"/>相报身。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“无有诸相故，是名非身。大者，有真 <lb ed="ZW" n="0318a12"/>如体，如是即名妙大身。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318004" n="0318004"/>说名大身者，即是法身法也。 <lb ed="ZW" n="0318a13"/>此名法身为所依，报身为能依。身者，依止義。法身依自 <lb ed="ZW" n="0318a14"/>性身，报身依法身、化身。如《摄论》说。上来第一，约得 <lb ed="ZW" n="0318a15"/>记断疑。</p> <lb ed="ZW" n="0318a16"/><p xml:id="pZW03p0318a1601">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“非菩萨”者，次第二，约化生断疑。 <lb ed="ZW" n="0318a17"/>无著论名“離慢”。经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318005" n="0318005"/>曰，证菩提者，是自行；度众生 <lb ed="ZW" n="0318a18"/>者，是化他。昔无菩提，则无自行；今无菩萨，谁化众生 <lb ed="ZW" n="0318a19"/>耶？两褈：一标疑起问，二答释正断。初中复两：一就教 <lb ed="ZW" n="0318a20"/>无总标，二约理无正问。前则无边慈，後则如实智。此总 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0319a" n="0319a"/> <lb ed="ZW" n="0319a01"/>标也。“菩萨亦如是”者，上来就<persName>佛</persName>明法身菩提，对彼情 <lb ed="ZW" n="0319a02"/>执，彰有虚实。自下还明菩萨行相，有是有非，与上法身 <lb ed="ZW" n="0319a03"/>无异，故云亦如是。我当灭度众生，此是慢者，非实菩萨。 <lb ed="ZW" n="0319a04"/>无著论云：“若菩萨有众生念，则不得妙身大身故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0319001" n="0319001"/></p> <lb ed="ZW" n="0319a05"/><p xml:id="pZW03p0319a0501">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“名为菩萨不”者，此约理无□□也。 <lb ed="ZW" n="0319a06"/>于五阴中，颇有实我，为菩萨不？</p> <lb ed="ZW" n="0319a07"/><p xml:id="pZW03p0319a0701">经曰：“须菩提言”至“名为菩萨”者，此答释正断也。 <lb ed="ZW" n="0319a08"/>两意：一依理答无，二引说正断。此答无也。明阴、界、入 <lb ed="ZW" n="0319a09"/>中，本来空寂，无有一法，岂得有我名为菩萨？</p> <lb ed="ZW" n="0319a10"/><p xml:id="pZW03p0319a1001">经曰：“是故”至“无寿者”者，此引说也。众生无故无 <lb ed="ZW" n="0319a11"/>所度，主宰无故无能度，寿者无故无恒度。此三若寂，即 <lb ed="ZW" n="0319a12"/>是人空。人既是空，何有菩萨而度众生？</p> <lb ed="ZW" n="0319a13"/><p xml:id="pZW03p0319a1301">经曰：“须菩提”至“是不名菩萨”者，次第三，约严土 <lb ed="ZW" n="0319a14"/>断疑。疑曰：若无菩萨者，谁起心修行淸净<persName>佛</persName>土，自他两 <lb ed="ZW" n="0319a15"/>利耶？为断此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0319002" n="0319002"/>疑，三重：一标疑，二正断，三示真。此 <lb ed="ZW" n="0319a16"/>标疑也。</p> <lb ed="ZW" n="0319a17"/><p xml:id="pZW03p0319a1701">经曰：“何以故”至“是名莊严<persName>佛</persName>国土”者，此正断也。 <lb ed="ZW" n="0319a18"/>上言莊严，显所严之土不可取；今说莊严，明能严之人不 <lb ed="ZW" n="0319a19"/>可得。所严不可取，即显法空；能严不可得，即显人空。 <lb ed="ZW" n="0319a20"/>人法既空，何有菩萨能严<persName>佛</persName>土乎？故<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“不达真 <lb ed="ZW" n="0319a21"/>法界，起度众生意，及淸净国土，生心即是倒。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0319003" n="0319003"/>所以是 <lb ed="ZW" n="0319a22"/>倒，由不达真法界故。若起此心，即是顚倒。非菩萨者， <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0320a" n="0320a"/> <lb ed="ZW" n="0320a01"/>起何等心，名为菩萨？</p> <lb ed="ZW" n="0320a02"/><p xml:id="pZW03p0320a0201">经曰：“须菩提”至“真是菩萨菩萨”者，此示真也。□ <lb ed="ZW" n="0320a03"/>…□二空，名真菩萨。成生自熟，严净<persName>佛</persName>土也。初无我 <lb ed="ZW" n="0320a04"/>者，即人空；无我法者，即法空。菩萨菩萨者，显有二智： <lb ed="ZW" n="0320a05"/>一知世间智，知凡夫；二知出世间智，知圣人。以慈悲故， <lb ed="ZW" n="0320a06"/>不捨世间；以智慧故，不取流尽。如是二处不著，故重菩 <lb ed="ZW" n="0320a07"/>萨菩萨，亦凡夫圣人二菩萨。凡即三贤，圣即十圣。故无 <lb ed="ZW" n="0320a08"/>著论云：“为于彼二种无我中二种正觉故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320001" n="0320001"/><name role="" type="person">世亲</name>论曰： <lb ed="ZW" n="0320a09"/>“此言摄世谛菩萨”，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320002" n="0320002"/>是故褈说菩萨菩萨。上来约菩萨 <lb ed="ZW" n="0320a10"/>断疑竟。</p> <lb ed="ZW" n="0320a11"/><p xml:id="pZW03p0320a1101">经曰：“须菩提”至“有<persName>佛</persName>眼”者，此第二，约<persName>如来</persName>断疑。 <lb ed="ZW" n="0320a12"/><name role="" type="person">世亲</name>论曰：“复有疑，前说菩萨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320003" n="0320003"/>不见彼是众生，不见我 <lb ed="ZW" n="0320a13"/>为菩萨，不见淸净<persName>佛</persName>国土，何以故？以不见诸法名为<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0320a14"/>故。若如是，或谓诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>不见诸法？”为断此疑，故说五 <lb ed="ZW" n="0320a15"/>眼。无著论曰：“为见智净具足，故经说肉眼等。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320004" n="0320004"/>又上 <lb ed="ZW" n="0320a16"/>言不见者，但人法体空，无定性可见，非谓<persName>佛</persName>不能见。故 <lb ed="ZW" n="0320a17"/><name role="" type="person">世亲</name>论曰：“虽不见诸法，非无了境眼，诸<persName>佛</persName>五种实，以见 <lb ed="ZW" n="0320a18"/>彼顚倒。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0320005" n="0320005"/>两褈：一即果断疑，二可以三十二相下推因 <lb ed="ZW" n="0320a19"/>断疑。即果三重：一约应身断疑，二约化身断疑，三约法 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0321a" n="0321a"/> <lb ed="ZW" n="0321a01"/>身断疑。应身两褈：一约智身，二约<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321001" n="0321001"/>福身。智身三重： <lb ed="ZW" n="0321a02"/>一出体，二显用，三判境。此初，出体也。无著论曰：“为 <lb ed="ZW" n="0321a03"/>见智净具足，故经言<persName>如来</persName>有肉眼不？”如是等肉眼，以人中 <lb ed="ZW" n="0321a04"/>净眼为体，缘障肉色为境；天眼以天中净眼为体，缘障外 <lb ed="ZW" n="0321a05"/>色为境，无著论曰“色摄”。慧眼以如理智为体，缘真谛为 <lb ed="ZW" n="0321a06"/>境，无著论云“第一義谛摄”。法眼以如量智为体，缘俗谛 <lb ed="ZW" n="0321a07"/>为境，无著论云“世谛摄”。<persName>佛</persName>眼以无功用智为体，缘一切 <lb ed="ZW" n="0321a08"/>法为境，无著论云“一切种一切应知摄”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321002" n="0321002"/><persName>佛</persName>在人中生， <lb ed="ZW" n="0321a09"/>故有肉眼；常在三昧故有天眼；得不思议空智，故有慧眼； <lb ed="ZW" n="0321a10"/>随機说法，故有法眼；以一念相应慧知一切法，故有<persName>佛</persName>眼。 <lb ed="ZW" n="0321a11"/>通局云何肉天二眼，凡圣通有？後之三眼，唯圣非凡？大 <lb ed="ZW" n="0321a12"/>小者，前三，通大小乘；後二，大非小。若尔，小乘人得法 <lb ed="ZW" n="0321a13"/>眼净，此云何通？解云：此乃见法生灭，远離我相名净，非 <lb ed="ZW" n="0321a14"/>谓五眼中，善知根欲性，名为法眼也。因果者，前四，通因 <lb ed="ZW" n="0321a15"/>果；後一，唯果。对治者，肉天二眼，对治皮惑；慧眼破肉 <lb ed="ZW" n="0321a16"/>惑；法眼亦伏亦断心惑，如断初地，伏二地；<persName>佛</persName>眼淸净，断 <lb ed="ZW" n="0321a17"/>三惑尽。修、报者，肉眼唯报得，无著论云“法果”。天眼， <lb ed="ZW" n="0321a18"/>亦报亦修，无著论同得。馀三，修得。五眼中各二，一问 <lb ed="ZW" n="0321a19"/>二答可知。</p> <lb ed="ZW" n="0321a20"/><p xml:id="pZW03p0321a2001">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“<persName>如来</persName>悉知”者，此第二，显用也。展 <lb ed="ZW" n="0321a21"/>转三意：初问答沙，次问答界，後正显用。前二可知。显 <lb ed="ZW" n="0321a22"/>用中，无著论云：“为教彼众生寂静心故安立智。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321003" n="0321003"/>若干 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0322a" n="0322a"/> <lb ed="ZW" n="0322a01"/>种心者，出所知也。谓摄心、乱心、垢心、净心，三毒四倒 <lb ed="ZW" n="0322a02"/>等，条緖繁廣，故以若干总之。廣如《大品经･<persName>佛</persName>母品》说。 <lb ed="ZW" n="0322a03"/>无著论云：“若干种者，谓染净也。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322001" n="0322001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0322001" n="0322001"/><persName>如来</persName>悉知者，正显 <lb ed="ZW" n="0322a04"/>智用，<persName>如来</persName>智净，所以悉知。但心细难知，尙能尽知，况复 <lb ed="ZW" n="0322a05"/>粗色也。</p> <lb ed="ZW" n="0322a06"/><p xml:id="pZW03p0322a0601">经曰：“何以故”至“是名为心住”者，此第三，判境也。 <lb ed="ZW" n="0322a07"/>两褈：一就境显倒，二即性名虚。此就境显也。何以故 <lb ed="ZW" n="0322a08"/>者，众生心性，各各不同，何故<persName>如来</persName>以一心知？故<persName>如来</persName>说 <lb ed="ZW" n="0322a09"/>诸心住者，明住六尘，皆为非心住者，远離四念处。故非 <lb ed="ZW" n="0322a10"/>住，是名心住者。明住六尘者，是顚倒心故。又真谛解说 <lb ed="ZW" n="0322a11"/>诸心住者，是三相心住。皆非心住者，有为诸法不停，故 <lb ed="ZW" n="0322a12"/>非心住。是名为心住者，即是法性真实心住。即问：云何 <lb ed="ZW" n="0322a13"/>知法性心是真实心住耶？解云：馀心有为虚妄三相，迁移 <lb ed="ZW" n="0322a14"/>不得，名住法性；不动不变，故名心住也。</p> <lb ed="ZW" n="0322a15"/><p xml:id="pZW03p0322a1501">经曰：“何以故”至“未来心不可得”者，此即性相空 <lb ed="ZW" n="0322a16"/>也。何以故者，何以得知诸心有住，皆非住故。即答云： <lb ed="ZW" n="0322a17"/>过去心已灭，空故不可得；未来心未有，空故不可得；现在 <lb ed="ZW" n="0322a18"/>心虚妄分别，念念不住，即体是空，故不可得。无得以为 <lb ed="ZW" n="0322a19"/>得，此为虚妄。然诸心虽妄，唯<persName>佛</persName>体妄，故能知之，心非倒 <lb ed="ZW" n="0322a20"/>也。上来约智身断疑竟。</p> <lb ed="ZW" n="0322a21"/><p xml:id="pZW03p0322a2101">经曰：“须菩提”至“得福多否”者，次约福身断疑。故 <lb ed="ZW" n="0322a22"/>无著论说：“福自在具足故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322002" n="0322002"/>三重：一问，二答，三述。 <lb ed="ZW" n="0322a23"/>此问也。“疑云：若前心是倒，此心修福，为倒非倒。如真 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0323a" n="0323a"/> <lb ed="ZW" n="0323a01"/>是倒，不应名善；如真非倒，何以依倒而生？为断斯疑，示 <lb ed="ZW" n="0323a02"/>现心住虽倒，福德非倒。偈言：<persName>佛</persName>智慧根本故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323001" n="0323001"/>无相 <lb ed="ZW" n="0323a03"/>之礼，能生<persName>佛</persName>智，故非倒也。又复此礼依智而起，故不倒 <lb ed="ZW" n="0323a04"/>也。</p> <lb ed="ZW" n="0323a05"/><p xml:id="pZW03p0323a0501">经曰：“须菩提”至“甚多”者，此答也。若为报行施， <lb ed="ZW" n="0323a06"/>则心福俱倒；以不求思报，二俱非倒。故云：以是因缘得 <lb ed="ZW" n="0323a07"/>福多。</p> <lb ed="ZW" n="0323a08"/><p xml:id="pZW03p0323a0801">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“福德聚福德聚”者，此□…□是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323002" n="0323002"/>。 <lb ed="ZW" n="0323a09"/>如是者，述也。“若福德有实”下，释。时众复疑：闻向福 <lb ed="ZW" n="0323a10"/>德非倒，便谓前三千恒沙亦应非倒。为是故，<persName>佛</persName>即告善 <lb ed="ZW" n="0323a11"/>吉，若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323003" n="0323003"/>福<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323004" n="0323004"/>德有实，<persName>如来</persName>则不说福德聚福德聚。此明 <lb ed="ZW" n="0323a12"/>若前福德即实我，上亦不应说二种福德。不可闻此福与 <lb ed="ZW" n="0323a13"/><persName>佛</persName>智为本，便谓前福亦实。若福德有实者，即有相。若五 <lb ed="ZW" n="0323a14"/>度为般若所持而有相者，<persName>佛</persName>即不说为福德聚。以是无相， <lb ed="ZW" n="0323a15"/>故说为福德聚。初福德聚是有相，重福德聚是无相也。</p> <lb ed="ZW" n="0323a16"/><p xml:id="pZW03p0323a1601">经曰：“须菩提”至“见不”者，第二，次约化身断疑。 <lb ed="ZW" n="0323a17"/>两褈：一约化体，二约化用。此化体也。两褈：一约八十 <lb ed="ZW" n="0323a18"/>种好，二约三十二相。两章，各三：一问，二答，三释。寻 <lb ed="ZW" n="0323a19"/>文可知。此问好也。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“复有疑，若诸<persName>佛</persName>以无为 <lb ed="ZW" n="0323a20"/>法得名，云何诸<persName>佛</persName>成就八十种好、三十二相而名为<persName>佛</persName>”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323005" n="0323005"/> <lb ed="ZW" n="0323a21"/>也？案：此若<persName>佛</persName>是色，不应以真如为名；若<persName>佛</persName>非色，不应身 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0324a" n="0324a"/> <lb ed="ZW" n="0324a01"/>有相好。为断此疑，故发斯问也。法身<persName>如来</persName>可以色身见 <lb ed="ZW" n="0324a02"/>不？无著论云：“为好具足故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324001" n="0324001"/></p> <lb ed="ZW" n="0324a03"/><p xml:id="pZW03p0324a0301">经曰：“须善提言”至“色身见”者，此悟化真之不一， <lb ed="ZW" n="0324a04"/>故答以不应也。此假异破一。</p> <lb ed="ZW" n="0324a05"/><p xml:id="pZW03p0324a0501">经曰：“何以故”至“具足色身”者，此释。何以故者， <lb ed="ZW" n="0324a06"/>明不应意。真身是体，化身是用，色身即非色身，以化入 <lb ed="ZW" n="0324a07"/>真也。说名色身，不離法身。而有色身，从真起化也。此 <lb ed="ZW" n="0324a08"/>乃体用相依，未曾相離也。不得见化谤真，闻真疑化也。</p> <lb ed="ZW" n="0324a09"/><p xml:id="pZW03p0324a0901">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“说名诸相具足”者，此约三十二相断 <lb ed="ZW" n="0324a10"/>疑。唯前三重可解也。无著论云：“为相身具足故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324002" n="0324002"/></p> <lb ed="ZW" n="0324a11"/><p xml:id="pZW03p0324a1101">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“有所说法耶”者，此约化用断疑。疑 <lb ed="ZW" n="0324a12"/>曰：若<persName>如来</persName>具足色身，成就相好，不可得见，云何言<persName>如来</persName>说 <lb ed="ZW" n="0324a13"/>法？为断此疑，两褈：一断疑，二生信。断疑三重：一出 <lb ed="ZW" n="0324a14"/>疑，二遮疑，三释疑。此出疑。汝谓<persName>如来</persName>作是念，我当即 <lb ed="ZW" n="0324a15"/>理離理，有名教可说耶？</p> <lb ed="ZW" n="0324a16"/><p xml:id="pZW03p0324a1601">经曰：“须菩提莫作是念”者，此遮疑也。汝勿谓<persName>如来</persName> <lb ed="ZW" n="0324a17"/>即理離理，有言说也。</p> <lb ed="ZW" n="0324a18"/><p xml:id="pZW03p0324a1801">经曰：“何以故”至“不能解我所说故”者，此释疑。何 <lb ed="ZW" n="0324a19"/>故遮汝莫作是念故，故言何以故。理外无说，而谓有说， <lb ed="ZW" n="0324a20"/>此不解也。依执口言，则为谤也。</p> <lb ed="ZW" n="0324a21"/><p xml:id="pZW03p0324a2101">经曰：“何以故”至“是名说法”者，转释不解義。何故 <lb ed="ZW" n="0324a22"/>不解？即言说法说法者故。初一说法即教，彼一说法即 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0325a" n="0325a"/> <lb ed="ZW" n="0325a01"/>義故。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“一者所说法，二者所有義。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0325001" n="0325001"/>无法可 <lb ed="ZW" n="0325a02"/>说者，推俗以入真，于法界外无法。为说所说，即第一義 <lb ed="ZW" n="0325a03"/>空，无自性可得故。言无法可说，是名说法者，从体以起 <lb ed="ZW" n="0325a04"/>用，谓从众淸净法界流大悲，从大悲流化身，从化身流出 <lb ed="ZW" n="0325a05"/>经也。</p> <lb ed="ZW" n="0325a06"/><p xml:id="pZW03p0325a0601">经曰：“尔时”至“生信心不”者，此生信也。前明有 <lb ed="ZW" n="0325a07"/>信，信于因证果；今明生信，信于人法。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“复有 <lb ed="ZW" n="0325a08"/>疑，若言诸<persName>佛</persName>说者，是无所说法，不離于法身，亦是其无 <lb ed="ZW" n="0325a09"/>有。何等人能信如是甚深法界？为断此疑，善吉请问答 <lb ed="ZW" n="0325a10"/>意，偈言：‘所说说者深，非无能信者’。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0325002" n="0325002"/>此明有圣人， <lb ed="ZW" n="0325a11"/>能非凡夫也。两褈：一问，二答。此问也。问中三意：一 <lb ed="ZW" n="0325a12"/>人，二时，三于是法生信不？所以有此问者，前明法身，是 <lb ed="ZW" n="0325a13"/>说者深；次明言教，所说复深。既二重幷深，未来恶世众 <lb ed="ZW" n="0325a14"/>生根钝，云何能信？廣已如上约正教断疑中具说。</p> <lb ed="ZW" n="0325a15"/><p xml:id="pZW03p0325a1501">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“非不众生”者，此答信也。先答，後 <lb ed="ZW" n="0325a16"/>释。非众生者，信此经者，非凡夫众生，无著论云“第一義 <lb ed="ZW" n="0325a17"/>故”。非不众生者，虽非虚妄凡夫众生，非不是因中圣人 <lb ed="ZW" n="0325a18"/>众生也。无著论曰“世谛故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0325003" n="0325003"/></p> <lb ed="ZW" n="0325a19"/><p xml:id="pZW03p0325a1901">经曰：“何以故”至“是名众生”者，此释也。众生者， <lb ed="ZW" n="0325a20"/>凡夫，无信众生。又众生者，圣人，有信众生。<persName>如来</persName>说非 <lb ed="ZW" n="0325a21"/>众生者，说非凡夫众生；是名众生者，是能信圣人众生也。</p> <lb ed="ZW" n="0325a22"/><p xml:id="pZW03p0325a2201">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“三菩提耶”者，此第三，约法身断疑。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0326a" n="0326a"/> <lb ed="ZW" n="0326a01"/>疑曰：证果下者有上，证果上者无上。前说实无有法得菩 <lb ed="ZW" n="0326a02"/>提，无上之名，因何而立？为断此疑，故为斯问。答：意明 <lb ed="ZW" n="0326a03"/>菩萨有二种：一者法身，体非作法；二者报身，修善方有。 <lb ed="ZW" n="0326a04"/>不可闻法身非修，便谓不须修道，道亦不可修得。于中三 <lb ed="ZW" n="0326a05"/>重：一约法身果断疑，二约法身因断疑，三约法身业断疑。 <lb ed="ZW" n="0326a06"/>出離真如为果，一切善法为因，解脱众生为业。约果四 <lb ed="ZW" n="0326a07"/>重：一问，二答，三述，四释。此问也。汝等意谓<persName>如来</persName>法 <lb ed="ZW" n="0326a08"/>身，要修道方得耶？彰体满也。</p> <lb ed="ZW" n="0326a09"/><p xml:id="pZW03p0326a0901">经曰：“须菩提言”至“三菩提”者，此答也。法身本 <lb ed="ZW" n="0326a10"/>寂，何有可证能证也？无著论云：“此显示菩提自相故，菩 <lb ed="ZW" n="0326a11"/>提解脱相故，彼中无微尘，许法有体，是故亦无可得，亦无 <lb ed="ZW" n="0326a12"/>所有。应知。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326001" n="0326001"/></p> <lb ed="ZW" n="0326a13"/><p xml:id="pZW03p0326a1301">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“三菩提”者，述也。诸法本寂，烦恼 <lb ed="ZW" n="0326a14"/>性空，烦恼既空，有何可断？空即是灭，何须别证？此灭 <lb ed="ZW" n="0326a15"/>即无上菩提也。</p> <lb ed="ZW" n="0326a16"/><p xml:id="pZW03p0326a1601">经曰：“复次”至“三菩提”者，此释也。三重：一体无 <lb ed="ZW" n="0326a17"/>等，二净无等，三道无等。此体无等也。体即法界也。在 <lb ed="ZW" n="0326a18"/>圣不高，居凡不下。众生成<persName>佛</persName>，亦不增不减，<persName>佛</persName>亦不灭。 <lb ed="ZW" n="0326a19"/>故云：平等无有高下，释平等也。既云平等，故无上也。 <lb ed="ZW" n="0326a20"/>此约性净，不增不减。无著论云：“无高下者，显示一切诸 <lb ed="ZW" n="0326a21"/><persName>佛</persName>第一義中寿命等无高下故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326002" n="0326002"/></p> <lb ed="ZW" n="0326a22"/><p xml:id="pZW03p0326a2201">经曰：“以无众生”至“三菩提”者，此净无等也。以无 <lb ed="ZW" n="0326a23"/>众生等故，因时自性淸净，果时无垢淸净。净既无等，即 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0327a" n="0327a"/> <lb ed="ZW" n="0327a01"/>无上也。此明二空。无著论云：“显示菩提，于生死法平 <lb ed="ZW" n="0327a02"/>等相故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327001" n="0327001"/>前未约性净释无上也。</p> <lb ed="ZW" n="0327a03"/><p xml:id="pZW03p0327a0301">经曰：“一切善法”至“菩提”者，此道无等，即方便净。 <lb ed="ZW" n="0327a04"/>两意：一摄体，二显用。此摄体也。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“又彼法有 <lb ed="ZW" n="0327a05"/>无上方便，以一切善根满足故，说阿耨菩提。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327002" n="0327002"/>无上方 <lb ed="ZW" n="0327a06"/>便，即福智圆满，故云无上。无著论云：“显示菩提道 <lb ed="ZW" n="0327a07"/>故”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327003" n="0327003"/>以因无上，故得菩提。然菩提有四：一信乐出世， <lb ed="ZW" n="0327a08"/>即伏心菩提；二者见位，虽见如如，是出世初无分别智；三 <lb ed="ZW" n="0327a09"/>者十地，受菩萨灌顶，位犹有馀後无分别智。此三种菩 <lb ed="ZW" n="0327a10"/>提，犹有上下，不名无上。唯<persName>佛</persName>菩提，是出世後无分别<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327004" n="0327004"/> <lb ed="ZW" n="0327a11"/>智，乃名无上。</p> <lb ed="ZW" n="0327a12"/><p xml:id="pZW03p0327a1201">经曰：“须菩提”至“是名善法”者，此显用也。善法 <lb ed="ZW" n="0327a13"/>者，是出世善法。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“以无有漏法故，是故名为善 <lb ed="ZW" n="0327a14"/>法。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327005" n="0327005"/>说非善法者，非世间善法。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“彼法无有 <lb ed="ZW" n="0327a15"/>漏法，故名非善。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327006" n="0327006"/>无著论云：“此安立第一義相故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327007" n="0327007"/> <lb ed="ZW" n="0327a16"/>是名善法者，结是出世善法也。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“以决定无漏 <lb ed="ZW" n="0327a17"/>善法故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327008" n="0327008"/>此因既无等，故果无上也。</p> <lb ed="ZW" n="0327a18"/><p xml:id="pZW03p0327a1801">经曰：“须菩提”至“所不能及”者，次第二，约法身因 <lb ed="ZW" n="0327a19"/>断疑。疑曰：若一切善法满足得菩提者，则所说教法，不 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0328a" n="0328a"/> <lb ed="ZW" n="0328a01"/>能得大菩提。何以故？以所说法是无记法故。云何以无 <lb ed="ZW" n="0328a02"/>记因得菩提果？此是萨婆若多部所执，彼宗以名味句为 <lb ed="ZW" n="0328a03"/>教法体，名等性是无记，故为此疑。若大乘宗出教体者， <lb ed="ZW" n="0328a04"/>如《<persName>佛</persName>地论》说。为断此疑，明汝法是无记，而我法是记。 <lb ed="ZW" n="0328a05"/>何者？正记即是发起善，本从真实生，末还显真实，所以 <lb ed="ZW" n="0328a06"/>一切法宝勝无量珍宝也。于内三重：一擧施，二持经，三 <lb ed="ZW" n="0328a07"/>比勝。歌罗分者，此義翻为口勝。如析一毛为百分，一分 <lb ed="ZW" n="0328a08"/>为歌罗。明持经功德，有大势力，唯取一歌罗分，亦勝施 <lb ed="ZW" n="0328a09"/>福。优波尼沙陀者，此義翻为因勝。明持经功德，成无漏 <lb ed="ZW" n="0328a10"/>因。佈施善根，但成有漏因也。《中论》以四義释。<name role="" type="person">世亲</name> <lb ed="ZW" n="0328a11"/>论曰：“云何为勝？一者数勝，如经百分不及一等故；二者 <lb ed="ZW" n="0328a12"/>力勝，如经不及一歌罗分故；三者无似勝者，此福德中，数 <lb ed="ZW" n="0328a13"/>不相似，此福不可数故，如经所不能及故；四者因勝，因果 <lb ed="ZW" n="0328a14"/>可不相似，此因果勝彼因果故，如经乃至优波尼沙陀分不 <lb ed="ZW" n="0328a15"/>及一故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0328001" n="0328001"/></p> <lb ed="ZW" n="0328a16"/><p xml:id="pZW03p0328a1601">经曰：“须菩提”至“度众生耶”者，次第三，约法身业 <lb ed="ZW" n="0328a17"/>断疑。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“复有疑，若是法平等相无高下者，云何 <lb ed="ZW" n="0328a18"/><persName>如来</persName>名度众生？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0328002" n="0328002"/>为断此疑故，五重：一条疑，二遮止， <lb ed="ZW" n="0328a19"/>三出过，四显德，五释成。此初条疑。莫谓我为能度，他 <lb ed="ZW" n="0328a20"/>为所度。无著论曰：“为安立第一義教授故，经言<persName>如来</persName>颇 <lb ed="ZW" n="0328a21"/>作念等。”</p> <lb ed="ZW" n="0328a22"/><p xml:id="pZW03p0328a2201">经曰：“须菩提”至“<persName>如来</persName>度”者，此遮止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0328003" n="0328003"/>也。<persName>佛</persName>及 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0329a" n="0329a"/> <lb ed="ZW" n="0329a01"/>众生俱不離法界，故无能度、所度。又复己外无众生，故 <lb ed="ZW" n="0329a02"/>无所度。众生外无己，故能度。今言度者，此乃依世俗故 <lb ed="ZW" n="0329a03"/>说，非为勝義故。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“平等真法界，<persName>佛</persName>不度众生， <lb ed="ZW" n="0329a04"/>以名共彼阴，不離于法界。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0329001" n="0329001"/>故此有二義：一以平等法 <lb ed="ZW" n="0329a05"/>界，離自他增减相故；二以不出，<persName>如来</persName>虽度假名众生，不将 <lb ed="ZW" n="0329a06"/>出法界之外。故云：实无有生，<persName>如来</persName>度者。《花严经》云： <lb ed="ZW" n="0329a07"/>不增众生界，不减众生界。此就法身真实，无增减也。 <lb ed="ZW" n="0329a08"/>《大品》、《小品》中皆说一切众生本来淸净，假令诸<persName>佛</persName>于百 <lb ed="ZW" n="0329a09"/>千劫，唱言众生，而无一实众生可得。以此验之，平等理 <lb ed="ZW" n="0329a10"/>中，无众生异<persName>佛</persName>而相度也。故《诸法无行经》云：<persName>佛</persName>不得<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0329a11"/>道，亦不度众生，凡夫强分别，作<persName>佛</persName>度众生。是人于<persName>佛</persName>法， <lb ed="ZW" n="0329a12"/>则为甚大远。又若<persName>佛</persName>度众生，是则<persName>佛</persName>还度<persName>佛</persName>，法界还度法 <lb ed="ZW" n="0329a13"/>界。以此而推，即法身上有此众生名字，非法界外有别可 <lb ed="ZW" n="0329a14"/>度，故不增不减。经云：或覆法身，名为众生。无著说亦 <lb ed="ZW" n="0329a15"/>同此说。</p> <lb ed="ZW" n="0329a16"/><p xml:id="pZW03p0329a1601">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“寿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0329002" n="0329002"/>者相”，此出过也。若<persName>佛</persName>起心， <lb ed="ZW" n="0329a17"/>谓法界之有五阴所成虚假众生而可度者，是则<persName>如来</persName>犹有 <lb ed="ZW" n="0329a18"/>我执，岂名为<persName>佛</persName>？故《诸法无行经》云：若人作是念，我当 <lb ed="ZW" n="0329a19"/>度众生，即著众生相，是人无菩提，亦无有<persName>佛</persName>法，住于身见 <lb ed="ZW" n="0329a20"/>中。案：此即与凡同，故云则有我相。</p> <lb ed="ZW" n="0329a21"/><p xml:id="pZW03p0329a2101">经曰：“须菩提”至“以为有我”者，此显德也。<persName>如来</persName>说 <lb ed="ZW" n="0329a22"/>我非我者，显<persName>佛</persName>说我随俗，故说而不取我，故曰即非。此 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0330a" n="0330a"/> <lb ed="ZW" n="0330a01"/>乃圣与凡殊。毛道凡夫生者，以为有我者，婴愚凡夫，说 <lb ed="ZW" n="0330a02"/>我取我，随言起著，故云以为有我，则凡与圣别也。毛道 <lb ed="ZW" n="0330a03"/>凡夫者，此依梵，正言云婆罗必栗托仡（鱼乞反）那；婆罗， <lb ed="ZW" n="0330a04"/>此云愚；必粟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0330001" n="0330001"/>托，此云异；仡那，此云生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0330002" n="0330002"/>。总言愚异 <lb ed="ZW" n="0330a05"/>生，義译名凡夫。案：梵毛言缚罗，愚名婆罗，此译人之 <lb ed="ZW" n="0330a06"/>失。言毛道，取依能断。经云：愚夫异生，罗什译经直云 <lb ed="ZW" n="0330a07"/>凡夫。此乃不善梵音，讹于淸浊，失在此耳。</p> <lb ed="ZW" n="0330a08"/><p xml:id="pZW03p0330a0801">经曰：“须菩提”至“是故言毛道凡夫生”者，此释成 <lb ed="ZW" n="0330a09"/>也。生者，起也。凡夫起我，取生死法，故曰生者；不取随 <lb ed="ZW" n="0330a10"/>顺法界圣人法，故说非生；“是故”下结凡夫起我，故曰凡 <lb ed="ZW" n="0330a11"/>生。上来从五眼以来依果断疑竟。</p> <lb ed="ZW" n="0330a12"/><p xml:id="pZW03p0330a1201">经曰：“须菩提”至“得见<persName>如来</persName>不”者，此第二，推因断 <lb ed="ZW" n="0330a13"/>疑。辗转五重：一断执因比果疑；二断谤因无报疑；三断 <lb ed="ZW" n="0330a14"/>迷常谤果疑；四断化真一异疑；五断动静相违疑。此初疑 <lb ed="ZW" n="0330a15"/>也。先长行，後偈颂。长行五重：一问，二答，三述，四难， <lb ed="ZW" n="0330a16"/>五成。此问也。疑曰：前说<persName>如来</persName>不可以相知，若可以相 <lb ed="ZW" n="0330a17"/>知，应可以福感。为断此疑，故问：汝可以同凡之伪相，观 <lb ed="ZW" n="0330a18"/>异化之法身不？</p> <lb ed="ZW" n="0330a19"/><p xml:id="pZW03p0330a1901">经曰：“须菩提”至“得见<persName>如来</persName>”者，此答也。法身非色 <lb ed="ZW" n="0330a20"/>比，智理不能知，不可以福能感相，便谓以相比法，此明相 <lb ed="ZW" n="0330a21"/>非真也。</p> <lb ed="ZW" n="0330a22"/><p xml:id="pZW03p0330a2201">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“见<persName>如来</persName>”者，此述也。善吉所谈理 <lb ed="ZW" n="0330a23"/>当，所以再言如是也。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0331a" n="0331a"/> <lb ed="ZW" n="0331a01"/><p xml:id="pZW03p0331a0101">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“应是<persName>如来</persName>”者，此难也。若以相观法 <lb ed="ZW" n="0331a02"/>身，则轮王应是<persName>佛</persName>。若观王不见<persName>佛</persName>，则都相非法身。故论 <lb ed="ZW" n="0331a03"/>曰：“非是色身相，可比知<persName>如来</persName>，诸<persName>佛</persName>唯法身，转轮王非 <lb ed="ZW" n="0331a04"/><persName>佛</persName>。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331001" n="0331001"/></p> <lb ed="ZW" n="0331a05"/><p xml:id="pZW03p0331a0501">经曰：“是故”至“得见<persName>如来</persName>”者，此结成。相报非法 <lb ed="ZW" n="0331a06"/>身。</p> <lb ed="ZW" n="0331a07"/><p xml:id="pZW03p0331a0701">经曰：“尔时<persName>世尊</persName>”至“彼识不能知”者，此偈颂也。此 <lb ed="ZW" n="0331a08"/>有四意：一为摄持妄失，前于长行散说已廣，时众或散乱 <lb ed="ZW" n="0331a09"/>遗妄，不忆次第，故以偈略说，令得忆持。二者前长行廣 <lb ed="ZW" n="0331a10"/>说为钝根者，令得解故；此偈略说，为利根者，摄多義故。 <lb ed="ZW" n="0331a11"/>三者为显邪正方便，若邪方便，但约相观无相；若正方便， <lb ed="ZW" n="0331a12"/>约无相观无相。今令離邪修正故，说此两偈显邪非正也。 <lb ed="ZW" n="0331a13"/>四为时众一闻之中，有钝根者，未得解了，<persName>如来</persName>慈悲，不辞 <lb ed="ZW" n="0331a14"/>疲倦，故重为说也。此偈两褈：初偈，明邪境邪观；後偈， <lb ed="ZW" n="0331a15"/>显正境正观。前中，初半行显邪境。邪境者，小乘明<persName>佛</persName>唯 <lb ed="ZW" n="0331a16"/>约二种：一取色，谓相好身；二取声类，谓长时无间，闻不 <lb ed="ZW" n="0331a17"/>重義。所以小乘具足色声为<persName>佛</persName>者，色对眼，声对耳。但受 <lb ed="ZW" n="0331a18"/>化之徒，因见色闻声，次见圣道，故一切小乘，同执色声以 <lb ed="ZW" n="0331a19"/>为真<persName>佛</persName>。若但色相无说，如轮王也；若但有说无相，如二 <lb ed="ZW" n="0331a20"/>乘弟子，幷是<persName>佛</persName>也。今大乘中，若以色声求<persName>佛</persName>，即成邪境， <lb ed="ZW" n="0331a21"/>良以法身，绝众相故。是人行邪道者，此句显邪行。是 <lb ed="ZW" n="0331a22"/>人，即凡夫、二乘人，由约色声起见闻等，谓见<persName>如来</persName>，故是 <lb ed="ZW" n="0331a23"/>邪行。何以故？法身<persName>如来</persName>是无分别智所证见故。不能见 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0332a" n="0332a"/> <lb ed="ZW" n="0332a01"/><persName>如来</persName>者，此句显邪得。若以见闻等行，不得无德，但得妄 <lb ed="ZW" n="0332a02"/>境，不见法身，故云“不能见<persName>如来</persName>”也。</p> <lb ed="ZW" n="0332a03"/><p xml:id="pZW03p0332a0301">彼<persName>如来</persName>妙体，即法身诸<persName>佛</persName>者，下一偈，明正境正观。 <lb ed="ZW" n="0332a04"/>此二句明正境。彼<persName>如来</persName>妙体即法身，此明真身境。诸<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0332a05"/>者，即应化二身，此明智悲境。法体不可见者，此句明正 <lb ed="ZW" n="0332a06"/>观。法体非色，故不可以眼见也。又，不与四人共见，故 <lb ed="ZW" n="0332a07"/>不可见。一、凡夫如生盲,故不见；二、二乘如始生婴儿， <lb ed="ZW" n="0332a08"/>不见日轮；三、空散乱菩萨，如翳眼人见色不明；四、深行 <lb ed="ZW" n="0332a09"/>菩萨，如罗縠中，视见不明。了此四人，既不见故，即显如 <lb ed="ZW" n="0332a10"/>来能见。若尔，何法能见？应云无分别智称境而见，彼识 <lb ed="ZW" n="0332a11"/>不能知者，谓虚妄顚倒，六识不能知也。此显正得。识既 <lb ed="ZW" n="0332a12"/>不知，何法能知？应答云：三无性观知。故<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“唯 <lb ed="ZW" n="0332a13"/>见色闻声，是人不知<persName>佛</persName>，以真如法身，非是识境故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332001" n="0332001"/>此 <lb ed="ZW" n="0332a14"/>偈一句，释经两句，可知。</p> <lb ed="ZW" n="0332a15"/><p xml:id="pZW03p0332a1501">经曰：“须菩提”至“菩提”者，次第二，断谤因无报疑。 <lb ed="ZW" n="0332a16"/>无著论曰：“若尔，<persName>如来</persName>虽不应以相具足见，应相具足为因 <lb ed="ZW" n="0332a17"/>得菩提。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332002" n="0332002"/><name role="" type="person">世亲</name>论曰：“有人起如是心，若不依福德，得 <lb ed="ZW" n="0332a18"/>大菩提。如是诸菩萨摩诃萨，则失福德，及失果报。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0332003" n="0332003"/> <lb ed="ZW" n="0332a19"/>为断此疑，六重：一遮果无，二遮因灭，三量遮力，四出遮 <lb ed="ZW" n="0332a20"/>因，五领遮理，六答遮義。此遮果无也。先问，次遮。此 <lb ed="ZW" n="0332a21"/>问也。可以修成相好，成就得法身菩提也。“莫作是念” <lb ed="ZW" n="0332a22"/>者，此遮也。明法身菩提，定不为福相成就。故云莫作是 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0333a" n="0333a"/> <lb ed="ZW" n="0333a01"/>念，而法身不无。此遮也。</p> <lb ed="ZW" n="0333a02"/><p xml:id="pZW03p0333a0201">经曰：“须菩提”至“断灭相”，此第二，遮因灭。先牒， <lb ed="ZW" n="0333a03"/>次遮，後释。此？失因。若言失因，即说断灭也。此下一 <lb ed="ZW" n="0333a04"/>段经，依无著《般若论》云：“于心具足中，为不住生死涅槃 <lb ed="ZW" n="0333a05"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0333001" n="0333001"/>经言：汝作念发行菩萨乘者，如是等。论云：“于 <lb ed="ZW" n="0333a06"/>法不说断灭相者，谓如所住法而通达，不断生死影像法， <lb ed="ZW" n="0333a07"/>于涅槃自在，行利益众生事。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0333002" n="0333002"/>案：此由慈悲故，不断生 <lb ed="ZW" n="0333a08"/>死；由智慧故，不捨涅槃。论云：“此中为遮一向寂静故， <lb ed="ZW" n="0333a09"/>显示不住涅槃。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0333003" n="0333003"/>案：此异二乘。论云：“若不住涅槃， <lb ed="ZW" n="0333a10"/>应受生死苦恼。为離此著故，乃至是故菩萨取福德 <lb ed="ZW" n="0333a11"/>等。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0333004" n="0333004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0333004" n="0333004"/>案：此异凡夫。“莫作是念”者，此遮也。若说断 <lb ed="ZW" n="0333a12"/>灭，则不成发心。“何以故”至“不说断灭相”者，此释也。 <lb ed="ZW" n="0333a13"/>既发心故，则不说断灭也。然断不断義，凡有二种：一事， <lb ed="ZW" n="0333a14"/>二理。若就事者，则有能断智、所除障。智渐增，惑转减。 <lb ed="ZW" n="0333a15"/>智增故，二障除；惑减故，三德备。若就理者，菩萨毕竟不 <lb ed="ZW" n="0333a16"/>见生死、涅槃二相可得；若见生死可尽，涅槃可得，即断常 <lb ed="ZW" n="0333a17"/>二见，岂中道正解？而对治中言断生死、得涅槃者，此尽 <lb ed="ZW" n="0333a18"/>断无所断，得无所得。虽断非断，故断；虽得非无得，故 <lb ed="ZW" n="0333a19"/>得。虽得非无得，故得在于无得，可无得以得之；虽断非 <lb ed="ZW" n="0333a20"/>无断，故断在于无断，可无断而断之。是故，菩萨常知，于 <lb ed="ZW" n="0333a21"/>二而无二也。今以明菩萨得无生忍，所修诸善，与法性相 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0334a" n="0334a"/> <lb ed="ZW" n="0334a01"/>应，转更精勝，终成<persName>佛</persName>地，毕竟常住，不同小乘，捨灭身智。 <lb ed="ZW" n="0334a02"/>故云：菩萨发心，不说断灭也。</p> <lb ed="ZW" n="0334a03"/><p xml:id="pZW03p0334a0301">经曰：“须菩提”至“所得福德”者，此第三，量遮力也。 <lb ed="ZW" n="0334a04"/>向虽云福不断灭，而未知何时不断。今明菩萨得无生时， <lb ed="ZW" n="0334a05"/>功德不断，转更增廣。无著论亦同此说。故引此喩，显转 <lb ed="ZW" n="0334a06"/>勝不断也。“知一切法”者，有为无有流无流三性等法。 <lb ed="ZW" n="0334a07"/>“无我”者，约分别性；“得无生”者，约依他性。又复无我 <lb ed="ZW" n="0334a08"/>有二：谓无人我及无法我。约无识者，说人无我。何以 <lb ed="ZW" n="0334a09"/>故？于外道所执二十种身见中，无有识者可得也。约三 <lb ed="ZW" n="0334a10"/>无性，说法无我。何以故？三无性中，平等一味，无有一 <lb ed="ZW" n="0334a11"/>法可为我也。无著论云：“<persName>如来</persName>于有为法，得自在故，无彼 <lb ed="ZW" n="0334a12"/>生死法我，故名无我者。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0334001" n="0334001"/>无生者，约因果及自他皆不 <lb ed="ZW" n="0334a13"/>成，故说无生。无著论曰：“非业烦恼力生故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0334002" n="0334002"/>无生法 <lb ed="ZW" n="0334a14"/>忍者，无生法，谓无生无灭、不断不常之法，是所修真如境 <lb ed="ZW" n="0334a15"/>也。忍者，是能观之相名，或是般若，当体立名也。若小 <lb ed="ZW" n="0334a16"/>乘说，但有法无人，唯忍于法，故名法忍。若大乘说，但以 <lb ed="ZW" n="0334a17"/>真如为法，谓三无性，本来不生，是般若所缘，故名无生法 <lb ed="ZW" n="0334a18"/>忍。忍者，即是忍受坚固，不可破壞。又忍有二：一为无 <lb ed="ZW" n="0334a19"/>间道故说忍。何以故？智未起时，一切烦恼，熏习于心。 <lb ed="ZW" n="0334a20"/>至智起时，能解烦恼。至得所对之惑不能间碍般若，所经 <lb ed="ZW" n="0334a21"/>烦恼，虽复正对，亦不能间，故名般若为无间道。二为无 <lb ed="ZW" n="0334a22"/>碍道，以其坚固，惑不能壞也。</p> <lb ed="ZW" n="0334a23"/><p xml:id="pZW03p0334a2301">经曰：“须菩提，以诸菩萨不取福德故”者，此第四，出 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0335a" n="0335a"/> <lb ed="ZW" n="0335a01"/>遮因。前约不灭，以明得；今约不取，以明捨。以不取相 <lb ed="ZW" n="0335a02"/>故，不感有为果报，所以勝前福也。无著论云：“显示不住 <lb ed="ZW" n="0335a03"/>生死，若住生死，即受福聚。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335001" n="0335001"/></p> <lb ed="ZW" n="0335a04"/><p xml:id="pZW03p0335a0401">经曰：“须菩提”至“不取福德”者，此第五，领遮理也。 <lb ed="ZW" n="0335a05"/>别本中，善吉问不受理。但领前也，问亦不妨。由菩萨不 <lb ed="ZW" n="0335a06"/>取相故，则知不感有漏之果，故云不取也。无著论曰：“此 <lb ed="ZW" n="0335a07"/>有何義？以<persName>世尊</persName>于馀处说，应受福聚故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335002" n="0335002"/></p> <lb ed="ZW" n="0335a08"/><p xml:id="pZW03p0335a0801">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“取福德”者，此第六，释遮義。受不 <lb ed="ZW" n="0335a09"/>取者，菩萨知有二种无我，名之为受；而不著相，故言不 <lb ed="ZW" n="0335a10"/>取。偈言：“是福德无报，如是受不取。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335003" n="0335003"/>故是福诸即无 <lb ed="ZW" n="0335a11"/>漏之福。若菩萨依菩提心，修福慧二行，及真如观，内外 <lb ed="ZW" n="0335a12"/>贪爱，即便除灭。是故菩萨所修福德，无有执取。此无漏 <lb ed="ZW" n="0335a13"/>业，不招报故，故言不取。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“无彼有漏报，是故 <lb ed="ZW" n="0335a14"/>此福受而不取。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335004" n="0335004"/>取者有三：一谓離菩提心，起诸善业； <lb ed="ZW" n="0335a15"/>二但修福德，不修智慧；三但修俗观，不修真<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335005" n="0335005"/>观。由此 <lb ed="ZW" n="0335a16"/>三義，故名为取。论云：“取者，彼福德得有漏果报，故彼 <lb ed="ZW" n="0335a17"/>福德可诃，名之为取。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335006" n="0335006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0335006" n="0335006"/>是故菩萨取福德者，结上受无 <lb ed="ZW" n="0335a18"/>漏果报福也。无著论云：“以方便应受，而不应取。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0335007" n="0335007"/></p> <lb ed="ZW" n="0335a19"/><p xml:id="pZW03p0335a1901">经曰：“须菩提”至“不解我所说義”者，此第三,断迷 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0336a" n="0336a"/> <lb ed="ZW" n="0336a01"/>常谤果疑。一遮，二释遮。疑曰：若菩萨福德之因，不受 <lb ed="ZW" n="0336a02"/>世间报者，云何<persName>如来</persName>有去、来、坐、卧同世威仪，为众生受 <lb ed="ZW" n="0336a03"/>用？既四義三相递易更迁，此若名常，谁其无常？为断此 <lb ed="ZW" n="0336a04"/>疑，若有人者，即凡小人也。约彼化身，而执法身有来去 <lb ed="ZW" n="0336a05"/>等，而非常者，此不解我所说也。此明法身于三位不动， <lb ed="ZW" n="0336a06"/>一道前，二道中，三道後。今言去来者，即化身<persName>佛</persName>。故世 <lb ed="ZW" n="0336a07"/>亲论曰：“去来化身<persName>佛</persName>，<persName>如来</persName>常不动，于是法界处，非一亦 <lb ed="ZW" n="0336a08"/>非异。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0336001" n="0336001"/>案：常不动者，即法身也。无著论说：“行者，谓 <lb ed="ZW" n="0336a09"/>去来；住者，馀威仪。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0336002" n="0336002"/>不解我说者，此有四种：一依不 <lb ed="ZW" n="0336a10"/>了義经；二依言不依義；三以文字为勝不以義；四但得闻 <lb ed="ZW" n="0336a11"/>慧，未得修慧。由此義故，不解所说。</p> <lb ed="ZW" n="0336a12"/><p xml:id="pZW03p0336a1201">经曰：“何以故”至“名<persName>如来</persName>”者，此释意也。更晓不解 <lb ed="ZW" n="0336a13"/>之意，故云。何以故？<persName>如来</persName>者，即法身也。体是常住，无 <lb ed="ZW" n="0336a14"/>生无灭，非三世摄。约现在，望过去不灭，故无所至去也； <lb ed="ZW" n="0336a15"/>约现在，望未来世不生，故无所从来也。有无损减故，无 <lb ed="ZW" n="0336a16"/>所至去；无增益故，无所从来也。以如是法，如是智，故名 <lb ed="ZW" n="0336a17"/><persName>如来</persName>也。约此法说如，约此智名来。即境智无著，别变异 <lb ed="ZW" n="0336a18"/>故名<persName>如来</persName>。</p> <lb ed="ZW" n="0336a19"/><p xml:id="pZW03p0336a1901">经曰：“须菩提”至“寧为多不”者，此第四，断化真一 <lb ed="ZW" n="0336a20"/>异疑。疑曰：若应<persName>佛</persName>有去来，真<persName>佛</persName>不去来者，未知二<persName>佛</persName>为 <lb ed="ZW" n="0336a21"/>一为异？若一，不应有去来等异；若异，未知供养应<persName>佛</persName>为 <lb ed="ZW" n="0336a22"/>得福不？为断此疑，故前论云：“于是法界处，非一亦非 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0337a" n="0337a"/> <lb ed="ZW" n="0337a01"/>异。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0337001" n="0337001"/>此明<persName>如来</persName>三界受生，或时一、异。今既惑尽，住<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0337a02"/>界中，法界平等，无有二相，故能证之。人亦无一、异，其 <lb ed="ZW" n="0337a03"/>犹微尘，未碎则有彼此；既碎为䴲，则无方所。以况诸<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0337a04"/>烦恼尽时，无有一异。以无异故，供养应<persName>佛</persName>，其福无量。 <lb ed="ZW" n="0337a05"/><name role="" type="person">世亲</name>论曰：“世界作微尘，此喩示彼義，微尘碎为䴲，示现 <lb ed="ZW" n="0337a06"/>烦恼尽。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0337002" n="0337002"/>于中三重：一破粗为细，二推<anchor xml:id="nkr_note_orig_0337003" n="0337003"/>有入无，三障 <lb ed="ZW" n="0337a07"/>尽说益。前中复二：初问，次答。此问也。世界作尘，是 <lb ed="ZW" n="0337a08"/>尘从界出，譬法身垂迹，则化从法生，此为多不？</p> <lb ed="ZW" n="0337a09"/><p xml:id="pZW03p0337a0901">经曰：“须菩提”至“甚多<persName>世尊</persName>”者，此答也。尘多遍 <lb ed="ZW" n="0337a10"/>空，化周法界，故云甚多。</p> <lb ed="ZW" n="0337a11"/><p xml:id="pZW03p0337a1101">经曰：“何以故”至“是故<persName>佛</persName>说微尘众”者，此第二，推 <lb ed="ZW" n="0337a12"/>有入无。两褈：一破相结；二破粗重结。相结谓尘界，粗 <lb ed="ZW" n="0337a13"/>重谓二见。相结两褈：先破微尘，後破世界。微尘四重： <lb ed="ZW" n="0337a14"/>一征，二释，三证，四结。何以故者，此征也。若微尘碎 <lb ed="ZW" n="0337a15"/>末，无有体者，何故答云甚多故？若是微尘众，实有等者， <lb ed="ZW" n="0337a16"/>释也。若实有别物是尘众者，<persName>佛</persName>应依其自体，立具自名。 <lb ed="ZW" n="0337a17"/>不应依他微尘，而立众名。由众无异体，不可自立故。约 <lb ed="ZW" n="0337a18"/>微尘而假立名，故言若复微尘众实有者，<persName>佛</persName>则不说也。 <lb ed="ZW" n="0337a19"/>“何以故”等者，此证也。何以故者，何以得知微尘假说无 <lb ed="ZW" n="0337a20"/>自体故。此有三義：一若離微尘无有别聚不成。二由邻 <lb ed="ZW" n="0337a21"/>虚不成，就聚亦不成。邻虚不成就者，若一分为聚，则无 <lb ed="ZW" n="0337a22"/>实邻虚，何以故？邻虚复由多物成故。三若具分聚，集成 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0338a" n="0338a"/> <lb ed="ZW" n="0338a01"/>邻虚者，既无大物一切诸物，但唯守本，如邻虚大，无增长 <lb ed="ZW" n="0338a02"/>義，以此義故，无有聚。无有聚故，亦无大千世界也。鞞 <lb ed="ZW" n="0338a03"/>世师说邻虚是实是常，无有方分，此虽常无异，而为失不 <lb ed="ZW" n="0338a04"/>殊，何者？如一时七尘共聚，如具是实，一分触耶？具分 <lb ed="ZW" n="0338a05"/>触耶？若一分触，中间一尘，向外有六万之分，则如一分。 <lb ed="ZW" n="0338a06"/>若具分尘触，则外边六尘，向内同为一体。有方之一分， <lb ed="ZW" n="0338a07"/>则是假。而如实同为一体，复不可积小，以成其高。用此 <lb ed="ZW" n="0338a08"/>而推，则邻虚是假，故曰尘众，则如尘众，非实也。是名 <lb ed="ZW" n="0338a09"/>者，结但假施设也。</p> <lb ed="ZW" n="0338a10"/><p xml:id="pZW03p0338a1001">经曰：“<persName>世尊</persName>”至“是故<persName>佛</persName>说三千大千世界”者，次破世 <lb ed="ZW" n="0338a11"/>界。五重：一立虚，二破实，三转假，四入真，五推妄。此 <lb ed="ZW" n="0338a12"/>立虚也。若離能成之尘，所成之界，微尘决非是实，故世 <lb ed="ZW" n="0338a13"/>界亦假，同前可知。</p> <lb ed="ZW" n="0338a14"/><p xml:id="pZW03p0338a1401">经曰：“何以故”至“是一合相”者，此破实也。若尘界 <lb ed="ZW" n="0338a15"/>幷空，云何两说？故小乘执聚分是实，聚是假名，譬如己 <lb ed="ZW" n="0338a16"/>指是实，权是假名。若今执界为有物，即界如微名，即与 <lb ed="ZW" n="0338a17"/>界分之执同，故言是则一合相。若作此执，即同外道，为 <lb ed="ZW" n="0338a18"/>有分执，亦名具分执。若界分不合，则是非实。</p> <lb ed="ZW" n="0338a19"/><p xml:id="pZW03p0338a1901">经曰：“<persName>如来</persName>说”至“<persName>佛</persName>说一合相”者，此转假也。合是 <lb ed="ZW" n="0338a20"/>触義，若合是具分触，则世界量等邻虚；若合是一分触，则 <lb ed="ZW" n="0338a21"/>世界终无别体。故一合亦非一合也。而名一合者，但假 <lb ed="ZW" n="0338a22"/>施设也。又非一合相者，有三義：一所执之聚无所有，能 <lb ed="ZW" n="0338a23"/>执亦不得成。二无物中，强生分别执以为有执，不当类， <lb ed="ZW" n="0338a24"/>是故非执。三是非理恶执。此三幷是非执，故言非一合 <lb ed="ZW" n="0338a25"/>也。是名一合相者，此为显真依正智。依正智者，分是实 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0339a" n="0339a"/> <lb ed="ZW" n="0339a01"/>有，聚是假名有，故说一合相也。真正智者，名聚物三种 <lb ed="ZW" n="0339a02"/>平等，实无所有，此一合相执与一合相同无所有，故说一 <lb ed="ZW" n="0339a03"/>合相也。无著论曰：“此须菩提安立第一義谛故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0339001" n="0339001"/></p> <lb ed="ZW" n="0339a04"/><p xml:id="pZW03p0339a0401">经曰：“<persName>佛</persName>言”至“则是不可说”者，此入真也。此明尘 <lb ed="ZW" n="0339a05"/>虽空，而不壞假名说诸法相，法界平等，非一非异，非有非 <lb ed="ZW" n="0339a06"/>无，此乃证智所知，非言能述。故无著论曰：“世言说故 <lb ed="ZW" n="0339a07"/>有，彼搏取第一義故，彼法不可说也。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0339002" n="0339002"/></p> <lb ed="ZW" n="0339a08"/><p xml:id="pZW03p0339a0801">经曰：“但凡夫之人，贪著其事”者，此推妄也。言说 <lb ed="ZW" n="0339a09"/>者，凡情之妄取，依名起执，不依于義。故无著论：“彼小 <lb ed="ZW" n="0339a10"/>儿凡夫如言说取，非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0339003" n="0339003"/>第一義也。”</p> <lb ed="ZW" n="0339a11"/><p xml:id="pZW03p0339a1101">经曰：“何以故”至“为正语不”者，次破粗重结。先 <lb ed="ZW" n="0339a12"/>擧，次释。何以故者，擧也。凡夫有著，可取尘界；<persName>如来</persName>无 <lb ed="ZW" n="0339a13"/>取，何故亦说界及尘故？下释。先破人见，後破法见。人 <lb ed="ZW" n="0339a14"/>见三重：一问，二答，三释。此问也。人法是境，见则是 <lb ed="ZW" n="0339a15"/>心。境则遍计所执，见则依他起性。遍计所执是无，依他 <lb ed="ZW" n="0339a16"/>起性是虚。无则不可断灭，虚则不可灭无，显可灭義，故 <lb ed="ZW" n="0339a17"/>为此问。有人谓<persName>佛</persName>先说有我，後得无我，为正语不？正语 <lb ed="ZW" n="0339a18"/>有三：一依了教语，二顺道理语，三不生谤心语。若依此 <lb ed="ZW" n="0339a19"/>三，名为正语。</p> <lb ed="ZW" n="0339a20"/><p xml:id="pZW03p0339a2001">经曰：“须菩提言，不也<persName>世尊</persName>”者，此答也。若谓<persName>如来</persName>， <lb ed="ZW" n="0339a21"/>约有约无，说我见等，翻前三正，幷非正语，故云不也。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0340a" n="0340a"/> <lb ed="ZW" n="0340a01"/><p xml:id="pZW03p0340a0101">经曰：“何以故”至“寿者见”者，释也。先释，後结。 <lb ed="ZW" n="0340a02"/>此释也。若外道约有起此四见，若二乘约无起此四见。 <lb ed="ZW" n="0340a03"/>于二乘为障无见，于菩萨为障。今明我法本空，二见寂 <lb ed="ZW" n="0340a04"/>灭，无断无证，实无所有。所见有无，既不成就；能见之 <lb ed="ZW" n="0340a05"/>心，亦不得有。不同愚小，故曰即非。故无著论云：“此等 <lb ed="ZW" n="0340a06"/>显示，如所不分别，外道说我，<persName>如来</persName>说为我见故，安置人无 <lb ed="ZW" n="0340a07"/>我。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0340001" n="0340001"/>此释即非我见，是名我见等者，结不同愚小也。 <lb ed="ZW" n="0340a08"/>明此四见，以有为性亦无，以无为性亦无。虽有无不同， <lb ed="ZW" n="0340a09"/>幷皆非见，但随虚妄而说见也。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“见我即非见， <lb ed="ZW" n="0340a10"/>无实虚妄见”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0340002" n="0340002"/>故。</p> <lb ed="ZW" n="0340a11"/><p xml:id="pZW03p0340a1101">经曰：“须菩提”至“不住法相”者，此破法我见非见 <lb ed="ZW" n="0340a12"/>故。无著论云：“又为说有此我见故，置法无我。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0340003" n="0340003"/>先擧 <lb ed="ZW" n="0340a13"/>能对法，後明所破障。此擧法也。“于一切法”者，总擧。 <lb ed="ZW" n="0340a14"/>无著论云：“显示于何法不分别。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0340004" n="0340004"/>“如是知者”，无著论 <lb ed="ZW" n="0340a15"/>云：“此显示增上心故”；“如是见者”，“增上智故”；“是信 <lb ed="ZW" n="0340a16"/>解者”，“于无分别中，知、见、勝、解也。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0340005" n="0340005"/>论又解云：“若 <lb ed="ZW" n="0340a17"/>智依止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0340006" n="0340006"/>奢摩他故知，依止毘钵捨那故见，此二依止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0340007" n="0340007"/> <lb ed="ZW" n="0340a18"/>三摩提故。勝解以三摩提自在故。解内攀缘影像，故名 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0341a" n="0341a"/> <lb ed="ZW" n="0341a01"/>勝解。”又释如是知者，谓世俗智。如是见者，谓出世智。 <lb ed="ZW" n="0341a02"/>如是信者，谓约前二智出生世、出世定。俗智者，即学真 <lb ed="ZW" n="0341a03"/>如方便得闻惠故。真智者，即契真如，无分别修惠智也。 <lb ed="ZW" n="0341a04"/>世定即小乘九次第定，出世定即三空门也。又如是知者， <lb ed="ZW" n="0341a05"/>知境界得法无我尔炎地故。如是见者，通达人无我故。 <lb ed="ZW" n="0341a06"/>如是信者，随顺法界故。如是不住法相者，无著论云：“此 <lb ed="ZW" n="0341a07"/>正显示无分别故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341001" n="0341001"/>案：不著前三能对法，亦不取三相 <lb ed="ZW" n="0341a08"/>也。又不住法相者，于人法二处无适住著故。故<name role="" type="person">世亲</name>论 <lb ed="ZW" n="0341a09"/>曰：“此是微细障，见真如远離”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341002" n="0341002"/>也。</p> <lb ed="ZW" n="0341a10"/><p xml:id="pZW03p0341a1001">经曰：“何以故”至“是名法相”者，此破障也。何以故 <lb ed="ZW" n="0341a11"/>者，何故如是不住法相故。又何以法相不得生起故。法 <lb ed="ZW" n="0341a12"/>相法相者，谓真相俗相也。又地前地中所破相如是等，如 <lb ed="ZW" n="0341a13"/>来说即非法相者，即世、出世法相，能取所取，实无所有， <lb ed="ZW" n="0341a14"/>不可言说，故非法相也。又世俗法，非出世法相。出世法 <lb ed="ZW" n="0341a15"/>非世法相。馀如上说。</p> <lb ed="ZW" n="0341a16"/><p xml:id="pZW03p0341a1601">经曰：“须菩提”至“无量阿僧祇”者，此第三，明障尽。 <lb ed="ZW" n="0341a17"/>说益四重：一量说力，二问说相，三答不取，四证不取。此 <lb ed="ZW" n="0341a18"/>量说力也。谓明<persName>如来</persName>由化身显说功德无穷，故说譬格量。 <lb ed="ZW" n="0341a19"/>于中有两：一明上人下功德，谓财施；二下人行上功德，谓 <lb ed="ZW" n="0341a20"/>持说。此之二福，由法故有勝劣，不由人也。此是初门， <lb ed="ZW" n="0341a21"/>或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341003" n="0341003"/>约福慧二行，故言菩萨摩诃萨。或约二利，或约悲 <lb ed="ZW" n="0341a22"/>智，名摩诃萨。前来明施，幷有限量。今明无量，故显福 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0342a" n="0342a"/> <lb ed="ZW" n="0342a01"/>勝也。勝有二義：一财多，二人勝。此明上人行七宝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342001" n="0342001"/> <lb ed="ZW" n="0342a02"/>施，故是下品功德。善男女等者，此是第二下人，于此《般 <lb ed="ZW" n="0342a03"/>若经》持说一偈者，此上品功德。勝彼无量等者，正格量 <lb ed="ZW" n="0342a04"/>也。此明下人行法，犹勝上人行于馀行，何况上人行此上 <lb ed="ZW" n="0342a05"/>法，所得功德，故不可量也。此由法施无量、无尽、无漏故 <lb ed="ZW" n="0342a06"/>勝。如上具释。</p> <lb ed="ZW" n="0342a07"/><p xml:id="pZW03p0342a0701">经曰：“云何为人演说”者，此问说相也。未知化<persName>佛</persName>说 <lb ed="ZW" n="0342a08"/>法之时，为自显化身而说，为不显化身而说，此云何？若 <lb ed="ZW" n="0342a09"/>显我是化身，则受化众生，于<persName>佛</persName>及所说法，即不生尊重心， <lb ed="ZW" n="0342a10"/>谓是幻化故，由不尊人故，不受正法。不受，则有大损也。</p> <lb ed="ZW" n="0342a11"/><p xml:id="pZW03p0342a1101">经曰：“须菩提而不名说”者，此答不说也。而不名我 <lb ed="ZW" n="0342a12"/>是化身，为人说法也。由不显自身是化故，令众生于<persName>佛</persName>起 <lb ed="ZW" n="0342a13"/>尊重心，受所说法。由尊人重法故，生无量功德也。论偈 <lb ed="ZW" n="0342a14"/>曰：“诸<persName>佛</persName>说法时，不言是化身。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342002" n="0342002"/></p> <lb ed="ZW" n="0342a15"/><p xml:id="pZW03p0342a1501">经曰：“是名为说”者，此证不说，而不名说也。别本 <lb ed="ZW" n="0342a16"/>云：如如不动。又由智，故说此经；由悲，故不言化。此说 <lb ed="ZW" n="0342a17"/>及不显说，即是正说。故云：是名为说。又起众生尊重恭 <lb ed="ZW" n="0342a18"/>敬心，由此二義，令众生得正行及恭敬行，故言：是名为说 <lb ed="ZW" n="0342a19"/>也。此乃益常故，名为不动。论偈曰：“以不如是说，是故 <lb ed="ZW" n="0342a20"/>彼说正”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342003" n="0342003"/>也。</p> <lb ed="ZW" n="0342a21"/><p xml:id="pZW03p0342a2101">经曰：“尔时<persName>世尊</persName>而说偈言”者，此下第五，断动静相 <lb ed="ZW" n="0342a22"/>违疑。先控引，後偈颂。此控引也。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0343a" n="0343a"/> <lb ed="ZW" n="0343a01"/><p xml:id="pZW03p0343a0101">经曰：“一切有为法，应作如是观”者，此偈颂也。世 <lb ed="ZW" n="0343a02"/>亲论曰：“复有疑，若诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>常为众生说法，云何言<persName>如来</persName> <lb ed="ZW" n="0343a03"/>入涅槃？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343001" n="0343001"/>案：此则乖前说。何者？若入涅槃，则不说 <lb ed="ZW" n="0343a04"/>法；若恒说法，则不入涅槃。为断此疑，故说此偈。论偈 <lb ed="ZW" n="0343a05"/>曰：“非有为非離，诸<persName>如来</persName>涅槃，九种有为法，妙智正观 <lb ed="ZW" n="0343a06"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343002" n="0343002"/>此明诸<persName>佛</persName>涅槃，不在有为，不離有为。以智故，不 <lb ed="ZW" n="0343a07"/>住有为；以悲故，不離有为。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“何故诸<persName>佛</persName>示现世 <lb ed="ZW" n="0343a08"/>间行，而不住有为法中耶？”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343003" n="0343003"/>案：有为法中，有九种无常 <lb ed="ZW" n="0343a09"/>相，即是顚倒，是故不住。虽复在中，不为所染。论云： <lb ed="ZW" n="0343a10"/>“九种有为法，妙智正观故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343004" n="0343004"/>“一切有为法”者，此一句 <lb ed="ZW" n="0343a11"/>统擧诸法有三相迁者，皆名有为。则一切有为，不出九 <lb ed="ZW" n="0343a12"/>种，如星等者，正出喩体。有为虽众，九种统之。何等为 <lb ed="ZW" n="0343a13"/>九？即譬九法。</p> <lb ed="ZW" n="0343a14"/><p xml:id="pZW03p0343a1401">九喩者：一星，二翳，三灯，四幻，五露，六泡，七梦，八 <lb ed="ZW" n="0343a15"/>电，九雲。如经所列。九种法者：一见，二相，三识，四器， <lb ed="ZW" n="0343a16"/>五身，六受，七过去法，八现在法，九未来法。故<name role="" type="person">世亲</name>论 <lb ed="ZW" n="0343a17"/>曰：“见相及于识，器身受用事，过去现在法，亦观未来 <lb ed="ZW" n="0343a18"/>世。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343005" n="0343005"/>即以九喩，对于九法，如其次第可知。依无著论： <lb ed="ZW" n="0343a19"/>“束此九法以为四种有为相：所谓自性相，著所住味相，随 <lb ed="ZW" n="0343a20"/>顺过失相，随顺出離相。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343006" n="0343006"/>前之三喩，各譬一法，是自性 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0344a" n="0344a"/> <lb ed="ZW" n="0344a01"/>相，谓相尘识，各有自体故。次一约喩，显著所住味相，谓 <lb ed="ZW" n="0344a02"/>器世间识所变作无体实故。次露、泡二喩，显随顺过失 <lb ed="ZW" n="0344a03"/>相，谓无常苦恒逐故。後之三喩，显随顺出離相，谓二空 <lb ed="ZW" n="0344a04"/>无分别智，離妄攀缘得出離故。故无著论云：“如是知三 <lb ed="ZW" n="0344a05"/>世行转生已，则通达无我故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344001" n="0344001"/></p> <lb ed="ZW" n="0344a06"/><p xml:id="pZW03p0344a0601">如星者，此喩诸见，亦六内入。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“譬如如星 <lb ed="ZW" n="0344a07"/>宿，为日所映，有而不现。能见心净亦尔。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344002" n="0344002"/>案：能见则 <lb ed="ZW" n="0344a08"/>诸见。无著论云：“共相见识”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344003" n="0344003"/>也。法性常有，为见所 <lb ed="ZW" n="0344a09"/>覆，有而不现。如星夜烛，日出便隐，诸见亦尔。虽覆法 <lb ed="ZW" n="0344a10"/>性，智即生灭，故如星也。</p> <lb ed="ZW" n="0344a11"/><p xml:id="pZW03p0344a1101">翳者，<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“如目有翳，则见毛轮等色。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344004" n="0344004"/>非 <lb ed="ZW" n="0344a12"/>有此喩能遍计心，实无人法，妄计人法。无著论云：“人法 <lb ed="ZW" n="0344a13"/>我见如翳，应如是见，何以故？以取无我義故”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344005" n="0344005"/>，犹尘 <lb ed="ZW" n="0344a14"/>也。<name role="" type="person">世亲</name>论喩，相即所见，外入但识变作，似而非实，妄说 <lb ed="ZW" n="0344a15"/>为有，故如翳见，此喩所遍计。</p> <lb ed="ZW" n="0344a16"/><p xml:id="pZW03p0344a1601">灯者，喩六识，我爱为体。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“依贪爱法住 <lb ed="ZW" n="0344a17"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344006" n="0344006"/>无著论说：“渴爱润取缘故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344007" n="0344007"/>炽燃光依油炷新 <lb ed="ZW" n="0344a18"/>灭，识亦如是，依爱而住，念念无常。</p> <lb ed="ZW" n="0344a19"/><p xml:id="pZW03p0344a1901">幻者，喩器。即器世间，无实为性，盛贮为用。<name role="" type="person">世亲</name> <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0345a" n="0345a"/> <lb ed="ZW" n="0345a01"/>论云：“器世间种种差别，无一体实故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345001" n="0345001"/>案：此由众生 <lb ed="ZW" n="0345a02"/>业幻故，见种种世界差别，随众生受用妄尽。即无著论 <lb ed="ZW" n="0345a03"/>云：“味著顚倒境界故，彼如幻，应如是见。何以故？以顚 <lb ed="ZW" n="0345a04"/>倒见故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345002" n="0345002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0345002" n="0345002"/></p> <lb ed="ZW" n="0345a05"/><p xml:id="pZW03p0345a0501">露者，喩身，以根尘为体。<name role="" type="person">世亲</name>论说：“以少时住 <lb ed="ZW" n="0345a06"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345003" n="0345003"/>无著论云：“彼露譬喩者，显示相体<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345004" n="0345004"/>无有，以随 <lb ed="ZW" n="0345a07"/>顺无常故。”露但夜阴，见日便晞，身虽暂停，逢死必壞。</p> <lb ed="ZW" n="0345a08"/><p xml:id="pZW03p0345a0801">泡者，喩所受用事。<name role="" type="person">世亲</name>论云：“以受相因，三法不定 <lb ed="ZW" n="0345a09"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345005" n="0345005"/>案：因即是行。无著论云：“泡譬喩者，显示随顺 <lb ed="ZW" n="0345a10"/>苦体以受，如泡故。若有受，皆是苦。生故，是苦苦；破灭 <lb ed="ZW" n="0345a11"/>故，是壞苦；不相離故，是行苦。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345006" n="0345006"/></p> <lb ed="ZW" n="0345a12"/><p xml:id="pZW03p0345a1201">梦者，<name role="" type="person">世亲</name>论云：“又如梦，过去法亦如是，以唯念 <lb ed="ZW" n="0345a13"/>故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345007" n="0345007"/>谓诸法已灭，非证智境。但为忆持所缘故，应观 <lb ed="ZW" n="0345a14"/>如梦。梦中无有五识证知，若已觉时，意识复灭。但忆念 <lb ed="ZW" n="0345a15"/>摄持，体无所有，以非有法故，譬之如梦。</p> <lb ed="ZW" n="0345a16"/><p xml:id="pZW03p0345a1601">电者，喩现在法。论曰：“又如电，现在法亦如是，刹 <lb ed="ZW" n="0345a17"/>那不住故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345008" n="0345008"/>譬如电光，缘聚所作，不由功用，念念自 <lb ed="ZW" n="0345a18"/>灭，现法亦尔。虽是有法，由功用起，不由功用，自然消 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0346a" n="0346a"/> <lb ed="ZW" n="0346a01"/>灭，以无恒随，非安心处，故喩之如电。</p> <lb ed="ZW" n="0346a02"/><p xml:id="pZW03p0346a0201">雲者，喩未来法。<name role="" type="person">世亲</name>论曰：“又如雲，未来法亦如 <lb ed="ZW" n="0346a03"/>是。以于子时，阿赖耶识与一切法为种子根本故。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346001" n="0346001"/>此 <lb ed="ZW" n="0346a04"/>明无始时也。故《摄论》曰：此界无始时，一切法依止等 <lb ed="ZW" n="0346a05"/>故。谓未来果报，从种子生，阿赖耶识生故。未来果时， <lb ed="ZW" n="0346a06"/>但名种子，遍满本识，应观如雲在空，满空而未有雨，已 <lb ed="ZW" n="0346a07"/>竟，雲即散灭。若果报起，种子便谢。故未来法约果未 <lb ed="ZW" n="0346a08"/>有，故无所有，如雲时未雨也。故以譬雲。上来偈竟。</p> <lb ed="ZW" n="0346a09"/><p xml:id="pZW03p0346a0901"><name role="" type="person">世亲</name>论曰：“观此九种，得何功德？成就何智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346002" n="0346002"/>？论 <lb ed="ZW" n="0346a10"/>偈云：观相及受用，观于三世事，于有为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346003" n="0346003"/>法中，得无垢 <lb ed="ZW" n="0346a11"/>自在。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346004" n="0346004"/>论释有三：一观有为法，以观见相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346005" n="0346005"/>识，即前三 <lb ed="ZW" n="0346a12"/>法见，谓淸净识。相是色阴，识是识阴，此三是因。见者， <lb ed="ZW" n="0346a13"/>依识缘相，故起生死。所以此三是因也。二者，观受用即 <lb ed="ZW" n="0346a14"/>是果，果是生死。生死有三：一受用处，谓器世界；二能受 <lb ed="ZW" n="0346a15"/>用，即是身；三所受用，即苦乐。捨此三是果，即中间三 <lb ed="ZW" n="0346a16"/>法。三者，观有为行，以何等法，三世转差别故。即前因 <lb ed="ZW" n="0346a17"/>果不離三世，谓由过去无、明行二因，感现在五果，复由现 <lb ed="ZW" n="0346a18"/>在三因，感未来生、老死二果。此即十二因缘。如别具 <lb ed="ZW" n="0346a19"/>述。观此因果等三，即是三解脱门观；若见此九种无人无 <pb ed="ZW" xml:id="ZW03.0029.0347a" n="0347a"/> <lb ed="ZW" n="0347a01"/>法，即空解脱门；观此九种皆空，離于十相，即无相解脱 <lb ed="ZW" n="0347a02"/>门；若见此空及无相，由此九法成故，即知此九法不可愿 <lb ed="ZW" n="0347a03"/>求，即无愿解脱门。观前二，是真观；观无愿，是俗观。约 <lb ed="ZW" n="0347a04"/>空、无相二观，故起般若；约无愿观，起大悲。若但起般 <lb ed="ZW" n="0347a05"/>若，不起大悲，即同二乘；若但起大悲，不起般若，即同凡 <lb ed="ZW" n="0347a06"/>夫。若依般若，约俗行者，此行不起菩萨垢，由了别有为 <lb ed="ZW" n="0347a07"/>过失故，谓忘三事而行俗行故。若约俗行真行者，亦不生 <lb ed="ZW" n="0347a08"/>菩萨垢，由不怖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347001" n="0347001"/>畏涅槃故。何以故？能了别涅槃功德 <lb ed="ZW" n="0347a09"/>故。若幷行真、俗二行，菩萨于生、死涅槃，得无碍自在， <lb ed="ZW" n="0347a10"/>谓无住处涅槃。此幷行异前，依真行俗，依俗行真者，谓 <lb ed="ZW" n="0347a11"/>幷行自利利他，即八地方成，初地菩萨犹未能恒尔也。如 <lb ed="ZW" n="0347a12"/>来得此九观，所以不动。上来廣明经体彰即坐之益竟。</p> <lb ed="ZW" n="0347a13"/><p xml:id="pZW03p0347a1301">经曰：“<persName>佛</persName>说”至“信受奉行”者，此下大文第三，流通 <lb ed="ZW" n="0347a14"/>也。列众多少，已如上释，不复重论。两圣对扬，四部蒙 <lb ed="ZW" n="0347a15"/>益。是故心喜而身跃，信受以流通也。若向前述者，信则 <lb ed="ZW" n="0347a16"/>序分，依禀圣言故；受则正宗，奉持所说故；奉行则流通， <lb ed="ZW" n="0347a17"/>津遐代故。</p> <lb ed="ZW" n="0347a18"/> <lb ed="ZW" n="0347a19"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚般若疏卷下</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="ZW" n="0347a20"/> <lb ed="ZW" n="0347a21"/><p xml:id="pZW03p0347a2101">〔录文完〕</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0284a1401" to="#end0284a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">切<note type="cf1">T25n1511_p0782a08</note></lem><rdg wit="#wit.orig">初</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="zangwai-notes"> <head>方廣锠 挍注</head> <p> <note n="0260001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260001">“依教奉行”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0260002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260002">“谓时人”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0261001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261001">“此之”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0261002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261002">“教”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0261003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261003">“曰”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0261004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261004">引文出自《大正藏》第26卷第291页下。</note> <note n="0261005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261005">“依决定，五”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0262001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262001">“慧”，底本作“惠”，據文意改。以下凡“慧”作“惠”处，均改为“慧”，不一一出注。</note> <note n="0262002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262002">“邪”，底本作“耶”，據文意改。以下凡“邪”作“耶”处，均改为“邪”，不一一出注。</note> <note n="0263001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263001">“座”，底本作“坐”，據文意改。</note> <note n="0263002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263002">引文参见《大正藏》第25卷第75页下。</note> <note n="0263003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263003">“成”，底本作“成就”，據文意删。</note> <note n="0264001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264001">引文参见《大正藏》第25卷第64页上～中。</note> <note n="0264001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0264001">引文参见《大正藏》第25卷第64页上【藏外】，～中。</note> <note n="0264002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264002">引文参见《大正藏》第25卷第64页上～中。</note> <note n="0264002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0264002">引文参见《大正藏》第25卷第64页上【藏外】，～中。</note> <note n="0264003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264003">引文出自《大正藏》第26卷第291页下～292页上。</note> <note n="0264003" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0264003">引文出自《大正藏》第26卷第291页下【藏外】，～292页上。</note> <note n="0265001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265001">“泻”，底本作“写”，據文意改。</note> <note n="0265002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265002">“泻”，底本作“写”，據文意改。</note> <note n="0265003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265003">引文出自《大正藏》第26卷第292页上。</note> <note n="0266001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266001">“影”，底本作“景”，據《<persName>佛</persName>地论》正文改。参见《大正藏》第26卷第292页上。</note> <note n="0266002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266002">引文出自《大正藏》第26卷第292页上。</note> <note n="0266003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266003">引文出自《大正藏》第26卷第292页上。</note> <note n="0266004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266004">引文参见《大正藏》第26卷第292页中。</note> <note n="0267001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267001">引文参见《大正藏》第25卷第70页中～下。</note> <note n="0267001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0267001">引文参见《大正藏》第25卷第70页中【藏外】，～下。</note> <note n="0267002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267002">“园”，底本作“国”，據文意改。</note> <note n="0267003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267003">“园”，底本作“国”，據文意改。</note> <note n="0268001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268001">引文参见《大正藏》第25卷第77页。</note> <note n="0268002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268002">引文参见《大正藏》第25卷第79页中。</note> <note n="0268003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268003">引文参见《大正藏》第26卷第298页下。</note> <note n="0268004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268004">引文参见《大正藏》第26卷第298页下。</note> <note n="0268005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268005">“性”，底本作“姓”，據文意改。</note> <note n="0269001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269001">“萨”，底本作“菩”，據《金刚般若波罗蜜经》正文改。参见《大正藏》第8卷第753页上。</note> <note n="0269002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269002">“今”，底本作“令”，據文意改。</note> <note n="0269003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269003">“惑”，底本作“或”，據《<persName>佛</persName>地论》正文改。参见《大正藏》第26卷第298页中。以下凡“或”、“惑”混用处，均改为正字，不一一出注。</note> <note n="0269004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269004">“慢”，底本不淸，據《大正藏》補。参见《大正藏》第26卷第298页中。</note> <note n="0270001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270001">引文参见《大正藏》第26卷第298页中。</note> <note n="0270002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270002">“经”，底本作“经经”，據文意删。</note> <note n="0270003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270003">引文参见《大正藏》第26卷第298页下。</note> <note n="0270004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270004">“成”，底本作“诚”，據文意改。</note> <note n="0270005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270005">“此云长时”，底本为小字割注。</note> <note n="0270006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270006">“耶”，底本作“邪”，據文意改。以下凡“耶”、“邪”混用处，均改为正字，不一一出注。</note> <note n="0270007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270007">“此云短时”，底本为小字割注。</note> <note n="0272001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272001">引文参见《大正藏》第30卷第84页上。</note> <note n="0274001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274001">引文参见《大正藏》第25卷第111页中。</note> <note n="0274002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274002">“深”，底本作“染”，據《大正藏》改。</note> <note n="0275001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275001">引文参见《大正藏》第30卷第784页上～中。</note> <note n="0275001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0275001">引文参见《大正藏》第30卷第784页上【藏外】，～中。</note> <note n="0275002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275002">“不”，底本作“为”，據文意改。</note> <note n="0275003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275003">“密”，底本作“蜜”，據文意改。</note> <note n="0276001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276001">引文参见《大正藏》第25卷第767页下。</note> <note n="0276002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276002">“著”，底本作“主”，據《大智度论》正文改。参见《大正藏》第25卷第130页下。</note> <note n="0276003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276003">“跪”，底本不淸，據文意補。</note> <note n="0277001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277001">“座”，底本作“坐”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第768页上。</note> <note n="0277002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277002">引文参见《大正藏》第25卷第768页上。</note> <note n="0278001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278001">“曰”，底本作“目”，據文意改。</note> <note n="0279001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279001">引文参见《大正藏》第25卷第757页上。</note> <note n="0279002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279002">“故”，底本作“故故”，據文意删。</note> <note n="0279003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279003">引文参见《大正藏》第25卷第781页中。</note> <note n="0279004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279004">引文参见《大正藏》第25卷第781页中。</note> <note n="0279005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279005">引文参见《大正藏》第25卷第781页中。</note> <note n="0279006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279006">引文参见《大正藏》第25卷第781页中～下。</note> <note n="0279006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0279006">引文参见《大正藏》第25卷第781页中【藏外】，～下。</note> <note n="0280001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280001">“谓”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第781页下。</note> <note n="0280002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280002">引文参见《大正藏》第25卷第781页下。</note> <note n="0280003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280003">引文参见《大正藏》第25卷第781页下。</note> <note n="0280004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280004">引文参见《大正藏》第9卷第762页上。</note> <note n="0280005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280005">引文参见《大正藏》第25卷第757页上。</note> <note n="0280006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280006">“菩”，底本作“萨”，據《金刚般若波罗蜜经》正文改。</note> <note n="0281001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281001">引文参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0281002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281002">“座”，底本作“坐”，據文意改。</note> <note n="0282001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282001">“祇耶”，底本作“企邪”，據文意改。</note> <note n="0282002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282002">引文参见《大正藏》第25卷第781页下。</note> <note n="0282003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282003">引文参见《大正藏》第8卷第762页上。</note> <note n="0283001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283001">“问<persName>佛</persName>”，底本作“<persName>佛</persName>问”，據文意改。</note> <note n="0283002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283002">“称”，底本作“积”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0284001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284001">引文参见《大正藏》第25卷第781页下。</note> <note n="0284002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284002">引文参见《大正藏》第25卷第782页上。</note> <note n="0285001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285001">引文参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0285002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285002">引文参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0285003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285003">“止”，底本作“正”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0285004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285004">引文参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0286001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286001">“想”，底本作“相”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0286002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286002">“界”，底本无，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0286003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286003">引文参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0286004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286004">引文参见《大正藏》第25卷第768页中。</note> <note n="0286005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286005">“因”，底本作“恩”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第768页下。</note> <note n="0286006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286006">引文参见《大正藏》第25卷第768页中～下。</note> <note n="0286006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0286006">引文参见《大正藏》第25卷第768页中【藏外】，～下。</note> <note n="0286007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286007">引文参见《大正藏》第25卷第768页下。</note> <note n="0287001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287001">引文参见《大正藏》第25卷第768页下。</note> <note n="0287002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287002">引文参见《大正藏》第25卷第768页下。</note> <note n="0287003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287003">“般”，底本作“槃”，據文意改。</note> <note n="0287004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287004">“般”，底本作“槃”，據文意改。</note> <note n="0287005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287005">“般”，底本作“槃”，據文意改。</note> <note n="0288001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288001">引文参见《大正藏》第25卷第782页上。</note> <note n="0288002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288002">“于”，底本作“无”，據《<name role="" type="person">文殊师利</name>所说般若波罗蜜经》正文改。参见《大正藏》第8卷第726页下。</note> <note n="0288003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288003">“相”，底本作“想”，據《<name role="" type="person">文殊师利</name>所说般若波罗蜜经》正文改。参见《大正藏》第8卷第726页下。</note> <note n="0288004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288004">“所”，底本无，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第768页下。</note> <note n="0288005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288005">引文参见《大正藏》第25卷第782页上。</note> <note n="0289001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289001">“涅”，底本无，據文意補。</note> <note n="0289002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289002">“想”，底本作“相”，據《金刚般若波罗蜜经论》正文改。参见《大正藏》第25卷第768页下。</note> <note n="0289003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289003">引文参见《大正藏》第25卷第768页下。</note> <note n="0289004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289004">“现”，底本作“亲”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第769页中。</note> <note n="0290001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290001">引文参见《大正藏》第25卷第769页中。</note> <note n="0290002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290002">引文参见《大正藏》第25卷第769页上。</note> <note n="0290003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290003">引文参见《大正藏》第25卷第769页中。</note> <note n="0290004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290004">引文参见《大正藏》第25卷第769页中。</note> <note n="0290005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290005">引文参见《大正藏》第25卷第782页中。</note> <note n="0290006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290006">引文参见《大正藏》第25卷第782页中。</note> <note n="0291001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291001">引文参见《大正藏》第25卷第760页上。</note> <note n="0292001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292001">引文参见《大正藏》第25卷第782页中。</note> <note n="0292002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292002">引文参见《大正藏》第25卷第782页上～中。</note> <note n="0292002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0292002">引文参见《大正藏》第25卷第782页上【藏外】，～中。</note> <note n="0293001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293001">引文参见《大正藏》第25卷第769页中。</note> <note n="0293002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293002">引文参见《大正藏》第25卷第782页下。</note> <note n="0294001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294001">引文参见《大正藏》第25卷第782页下。</note> <note n="0294002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294002">“妄”，底本作“忘”，據《金刚般若波罗蜜经》正文改。参见《大正藏》第8卷第753页上。</note> <note n="0294003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294003">引文参见《大正藏》第25卷第782页下。</note> <note n="0295001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295001">引文参见《大正藏》第25卷第760页中。</note> <note n="0295002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295002">引文参见《大正藏》第25卷第760页中。</note> <note n="0295003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295003">引文参见《大正藏》第25卷第783页上。</note> <note n="0296001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0296001">引文参见《大正藏》第25卷第770页上。</note> <note n="0296002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0296002">引文参见《大正藏》第25卷第770页上。</note> <note n="0297001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297001">“多”，底本无，據文意補。</note> <note n="0297002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297002">“谓所”，底本作“所谓”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第770页上。</note> <note n="0297003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297003">“有”，底本作“有方”，據文意删。</note> <note n="0298001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298001">“曰：彼持”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》及残存字形補。参见《大正藏》第25卷第784页上。</note> <note n="0298002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298002">“等人”，底本作“人等”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第784页上。</note> <note n="0298003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298003">“诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>非见果比知”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》及残存字形改。参见《大正藏》第25卷第784页上。</note> <note n="0298004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298004">斯六三七八号至此止。</note> <note n="0298005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298005">斯六O二一号自此始。</note> <note n="0298006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298006">“界”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0298007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298007">“为第”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0299001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299001">引文参见《大正藏》第25卷第772页下。</note> <note n="0299002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299002">引文参见《大正藏》第25卷第787页上。</note> <note n="0299003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299003">引文参见《大正藏》第25卷第772页下。</note> <note n="0299004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299004">“有人尽能受持”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经》正文補。参见《大正藏》第8卷第754页上。</note> <note n="0299005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299005">引文参见《大正藏》第25卷第787页上。</note> <note n="0299006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299006">引文参见《大正藏》第25卷第787页上。</note> <note n="0299007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299007">引文参见《大正藏》第25卷第787页上。</note> <note n="0300001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300001">引文参见《大正藏》第25卷第772页下。</note> <note n="0300002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300002">“来等念”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第772页下。</note> <note n="0300003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300003">“经曰”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0300004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300004">“一双”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0300005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300005">“愿”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0301001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301001">“中<persName>佛</persName>自答名金刚”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0301002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301002">斯六O二一号至此止。</note> <note n="0301003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301003">“罗”，底本残，據残存字形及文意補；北4443号（始37）自此始。</note> <note n="0301004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301004">“须菩提言”，底本残，據文意補。</note> <note n="0301005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301005">“生”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0301006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301006">“三□”，《金刚般若波罗蜜经论》作“阴事”。参见《大正藏》第25卷第788页下。</note> <note n="0301007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301007">“无”，底本无，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第788页下。</note> <note n="0302001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302001">引文参见《大正藏》第25卷第788页下。</note> <note n="0302002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302002">“理”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0302003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302003">“语”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0302004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302004">“论”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0303001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303001">引文参见《大正藏》第25卷第789页上。</note> <note n="0303002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303002">此段引文，《金刚般若论》作“显示乏受用苦忍因缘对治”。参见《大正藏》第25卷第774页下。</note> <note n="0303003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303003">“入”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0303004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303004">引文参见《大正藏》第25卷第774页下。</note> <note n="0303005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303005">“如是，有智”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0303006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303006">“初”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0303007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303007">“论”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0304001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304001">引文参见《大正藏》第25卷第789页中。</note> <note n="0304002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304002">“持、三”，底本残，據残存字形及《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第789页上。</note> <note n="0304003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304003">引文参见《大正藏》第25卷第789页中。</note> <note n="0304004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304004">“慈悲”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0304005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304005">引文参见《大正藏》第25卷第775页中。</note> <note n="0304006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304006">引文参见《大正藏》第25卷第775页中。</note> <note n="0305001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305001">引文参见《大正藏》第25卷第789页下。</note> <note n="0305002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305002">“为人廣说者”，底本残，據经文及文意補。</note> <note n="0305003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305003">“无”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0305004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305004">引文参见《大正藏》第25卷第790页上。</note> <note n="0305005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305005">引文参见《大正藏》第25卷第775页中。</note> <note n="0306001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306001">“说”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0306002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306002">“说”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0306003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306003">“依止大。又诸”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0306004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306004">“六度行。案：初”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0306005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306005">“名”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0306006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306006">“等”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0307001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307001">“论”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0307002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307002">“名”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0307003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307003">“为担，如<persName>佛</persName>所说，何谓担”，底本残，據《大智度论》補。参见《大正藏》第25卷第81页下。</note> <note n="0307004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307004">“担。能担者，是<persName>佛</persName>法中二种”，底本残，據《大智度论》補。参见《大正藏》第25卷第81页下。</note> <note n="0307005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307005">引文参见《大正藏》第25卷第81页下～82页上。</note> <note n="0307005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0307005">引文参见《大正藏》第25卷第81页下【藏外】，～82页上。</note> <note n="0307006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307006">北4443号（始三十七）至此止。</note> <note n="0308001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308001">北4444号（闰二十八）自此始。</note> <note n="0308002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308002">引文参见《大正藏》第25卷第775页中。</note> <note n="0308003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308003">“以兼”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0308004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308004">引文参见《大正藏》第25卷第790页中。</note> <note n="0308005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308005">“燃”，底本作“然”，據文意改。</note> <note n="0308006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308006">“谓”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0308007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308007">“燃”，底本作“然”，據文意改。</note> <note n="0308008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308008">“灭”，底本不淸，據残存字形及文意補。</note> <note n="0308009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308009">“德”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0309001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309001">“<name role="" type="person">世亲</name>”，底本残，據文意補。</note> <note n="0309002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309002">引文参见《大正藏》第25卷第790页中。</note> <note n="0309003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309003">“一分”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0309004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309004">引文参见《大正藏》第25卷第775页下。</note> <note n="0309005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309005">“王”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0309006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309006">引文参见《大正藏》第25卷第790页中。</note> <note n="0309007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309007">引文参见《大正藏》第25卷第775页下。</note> <note n="0309008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309008">“见”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第775页下。</note> <note n="0310001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310001">引文参见《大正藏》第25卷第775页下～776页上。</note> <note n="0310001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0310001">引文参见《大正藏》第25卷第775页下【藏外】，～776页上。</note> <note n="0310002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310002">“何勝？偈言：于内”，底本残，據残存字形及《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第790页下。</note> <note n="0310003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310003">“不住道”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第790页下。</note> <note n="0310004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310004">“何以故”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0310005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310005">“者”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0311001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311001">“元”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0311002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311002">“萨于自身三种修行，生如”，底本残，據残存字形及《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第790页下。</note> <note n="0311003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311003">“者此”，底本残，據文意補。</note> <note n="0311004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311004">“亦”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0311005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311005">北4444号（闰二十八）上至此止。</note> <note n="0311006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311006">北4445号（闰二十一）自此始。</note> <note n="0312001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312001">“故”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0312002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312002">“中”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0313001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313001">“言”，底本作“告”，據《金刚般若波罗蜜经》改。参见《大正藏》第8卷第755页中。</note> <note n="0313002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313002">“定其时”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0313003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313003">“尼者，此”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0313004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313004">“发”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0313005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313005">“忍”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0314001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314001">“者，或”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0314002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314002">“仍重”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0314003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314003">“而”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0314004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314004">“弥”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0315001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315001">“答云：如”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0315002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315002">“倒義。故真”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0315003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315003">引文参见《大正藏》第25卷第776页中。</note> <note n="0315004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315004">“断”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0315005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315005">“此”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0316001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316001">“标”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0316002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316002">引文参见《大正藏》第25卷第791页中。</note> <note n="0316003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316003">引文参见《大正藏》第25卷第791页中。</note> <note n="0316004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316004">“来至”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0317001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317001">引文参见《大正藏》第25卷第791页中。</note> <note n="0317002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317002">“法”，底本残，據文意補。</note> <note n="0317003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317003">引文参见《大正藏》第25卷第776页中。</note> <note n="0317004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317004">引文参见《大正藏》第25卷第776页下。</note> <note n="0317005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317005">“言”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0317006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317006">引文参见《大正藏》第25卷第776页下。</note> <note n="0318001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318001">引文参见《大正藏》第25卷第776页下。</note> <note n="0318002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318002">引文参见《大正藏》第25卷第791页中。</note> <note n="0318003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318003">引文参见《大正藏》第25卷第791页下。</note> <note n="0318004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318004">引文参见《大正藏》第25卷第791页下。</note> <note n="0318005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318005">“慢。经”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第776页下～777页上。</note> <note n="0319001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0319001">引文参见《大正藏》第25卷第777页上。</note> <note n="0319002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0319002">“断此”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0319003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0319003">引文参见《大正藏》第25卷第791页下。</note> <note n="0320001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320001">引文参见《大正藏》第25卷第777页上。</note> <note n="0320002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320002">引文参见《大正藏》第25卷第792页上。</note> <note n="0320003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320003">“菩萨”，底本残，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第792页中。</note> <note n="0320004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320004">引文参见《大正藏》第25卷第777页中。</note> <note n="0320005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0320005">引文参见《大正藏》第25卷第792页中。</note> <note n="0321001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321001">“二约”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0321002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321002">引文参见《大正藏》第25卷第777页中。</note> <note n="0321003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321003">引文参见《大正藏》第25卷第777页下。</note> <note n="0322001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322001">引文参见《大正藏》第25卷第777页中～下。</note> <note n="0322001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0322001">引文参见《大正藏》第25卷第777页中【藏外】，～下。</note> <note n="0322002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322002">引文参见《大正藏》第25卷第777页下。</note> <note n="0323001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323001">引文参见《大正藏》第25卷第792页下。</note> <note n="0323002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323002">“是”，底本残，據残存字形及文意補。</note> <note n="0323003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323003">北4445号（闰二十一）至此止。</note> <note n="0323004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323004">北4444号（闰二十八）下自此始。</note> <note n="0323005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323005">引文参见《大正藏》第25卷第792页下。</note> <note n="0324001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324001">引文参见《大正藏》第25卷第778页上。</note> <note n="0324002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324002">引文参见《大正藏》第25卷第778页上。</note> <note n="0325001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0325001">引文参见《大正藏》第25卷第793页中。</note> <note n="0325002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0325002">引文参见《大正藏》第25卷第793页中。</note> <note n="0325003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0325003">引文参见《大正藏》第25卷第778页上。</note> <note n="0326001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326001">引文参见《大正藏》第25卷第778页中。</note> <note n="0326002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326002">引文参见《大正藏》第25卷第778页中。</note> <note n="0327001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327001">引文参见《大正藏》第25卷第778页中。</note> <note n="0327002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327002">引文参见《大正藏》第25卷第793页下。</note> <note n="0327003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327003">引文参见《大正藏》第25卷第778页中。</note> <note n="0327004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327004">“别”，底本无，據文意補。</note> <note n="0327005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327005">引文参见《大正藏》第25卷第794页上。</note> <note n="0327006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327006">引文参见《大正藏》第25卷第794页上。</note> <note n="0327007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327007">引文参见《大正藏》第25卷第778页下。</note> <note n="0327008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327008">引文参见《大正藏》第25卷第794页上。</note> <note n="0328001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0328001">引文参见《大正藏》第25卷第794页中。</note> <note n="0328002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0328002">引文参见《大正藏》第25卷第794页中。</note> <note n="0328003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0328003">“止”，底本作“上”，據文意改。</note> <note n="0329001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0329001">引文参见《大正藏》第25卷第794页中。</note> <note n="0329002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0329002">“寿”，底本作“受”，據《金刚般若波罗蜜经》改。参见《大正藏》第9卷第756页中。</note> <note n="0330001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0330001">“粟”，底本作“栗”，此據文意改。</note> <note n="0330002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0330002">“生”，底本作“此”，此據文意改。</note> <note n="0331001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331001">引文参见《大正藏》第25卷第794页下。</note> <note n="0332001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332001">引文参见《大正藏》第25卷第795页上。</note> <note n="0332002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332002">引文参见《大正藏》第25卷第779页中。</note> <note n="0332003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0332003">引文参见《大正藏》第25卷第795页中。</note> <note n="0333001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0333001">引文参见《大正藏》第25卷第779页中。</note> <note n="0333002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0333002">引文参见《大正藏》第25卷第779页中。</note> <note n="0333003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0333003">引文参见《大正藏》第25卷第779页中。</note> <note n="0333004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0333004">引文参见《大正藏》第25卷第779页中～下。</note> <note n="0333004" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0333004">引文参见《大正藏》第25卷第779页中【藏外】，～下。</note> <note n="0334001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0334001">引文参见《大正藏》第25卷第779页下。</note> <note n="0334002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0334002">引文参见《大正藏》第25卷第779页下。</note> <note n="0335001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335001">引文参见《大正藏》第25卷第779页下。</note> <note n="0335002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335002">引文参见《大正藏》第25卷第779页下。</note> <note n="0335003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335003">引文参见《大正藏》第25卷第795页中。</note> <note n="0335004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335004">引文参见《大正藏》第25卷第795页下。</note> <note n="0335005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335005">“真”，底本无，據文意補。</note> <note n="0335006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335006">引文参见《大正藏》第25卷第795页中～下。</note> <note n="0335006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0335006">引文参见《大正藏》第25卷第795页中【藏外】，～下。</note> <note n="0335007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0335007">引文参见《大正藏》第25卷第779页下。</note> <note n="0336001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0336001">引文参见《大正藏》第25卷第795页下。</note> <note n="0336002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0336002">引文参见《大正藏》第25卷第779页下。</note> <note n="0337001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0337001">引文参见《大正藏》第25卷第795页下。</note> <note n="0337002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0337002">引文参见《大正藏》第25卷第796页上。</note> <note n="0337003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0337003">“推”，底本作“槌”，據文意改。</note> <note n="0339001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0339001">引文参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0339002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0339002">引文参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0339003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0339003">“非”，底本无，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0340001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0340001">引文参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0340002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0340002">引文参见《大正藏》第25卷第796页中。</note> <note n="0340003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0340003">引文参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0340004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0340004">引文参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0340005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0340005">引文参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0340006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0340006">“止”，底本作“正”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0340007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0340007">“止”，底本作“正”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0341001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341001">引文参见《大正藏》第25卷第780页中。</note> <note n="0341002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341002">引文参见《大正藏》第25卷第796页中。</note> <note n="0341003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341003">“或”，底本作“惑”，據文意改。</note> <note n="0342001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342001">“宝”，底本作“实”，據文意改。</note> <note n="0342002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342002">引文参见《大正藏》第25卷第796页下。</note> <note n="0342003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342003">引文参见《大正藏》第25卷第796页下。</note> <note n="0343001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343001">引文参见《大正藏》第25卷第796页下。</note> <note n="0343002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343002">引文参见《大正藏》第25卷第796页下。</note> <note n="0343003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343003">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0343004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343004">引文参见《大正藏》第25卷第796页下。</note> <note n="0343005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343005">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0343006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343006">引文参见《大正藏》第25卷第780页下。</note> <note n="0344001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344001">引文参见《大正藏》第25卷第781页上。</note> <note n="0344002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344002">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0344003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344003">引文参见《大正藏》第25卷第780页下。</note> <note n="0344004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344004">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0344005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344005">引文参见《大正藏》第25卷第780页下。</note> <note n="0344006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344006">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0344007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344007">引文参见《大正藏》第25卷第780页下。</note> <note n="0345001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345001">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0345002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345002">引文参见《大正藏》第25卷第780页下～781页上。</note> <note n="0345002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0345002">引文参见《大正藏》第25卷第780页下【藏外】，～781页上。</note> <note n="0345003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345003">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0345004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345004">“相体”，底本作“显相”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第781页上。</note> <note n="0345005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345005">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0345006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345006">引文参见《大正藏》第25卷第781页上。</note> <note n="0345007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345007">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0345008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345008">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0346001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346001">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0346002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346002">“智”，底本作“智度”，據文意删。</note> <note n="0346003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346003">“为”，底本无，據《金刚般若波罗蜜经论》補。参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0346004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346004">引文参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0346005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346005">“相”，底本作“于”，據《金刚般若波罗蜜经论》改。参见《大正藏》第25卷第797页上。</note> <note n="0347001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347001">“怖”，底本作“悕”，據文意改。</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0284a1401" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="ZW03.0284a14.05" target="#nkr_note_add_0284a1401">切【CB】，初【藏外】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>